Şerh

misâli, o kıssayı, o hükmü umûmîleştirir. Mes’eleyi cüz’iyyetten külliyyete, külliyyetten de ta tecelliyyât-ı esmâya kadar götürür. Kur’ân’ın usûlü böyledir. Müellif (ra), Kur’ân’ın bu üslûbundan şöyle bahseder:

         “Kur’ân-ı Hakîm’de çok hâdisât-ı cüz’iyye vardır ki, herbirisinin arkasında bir düstûr-i küllî saklanmış ve bir kànûn-i umûmînin ucu olarak gösteriliyor. Nasıl ki,  اْلاَسْمَاءَ كُلَّهَااۤدَمَعَلَّمَ  Hazret-i Âdem’in melâikelere karşı kàbiliyyet-i hilâfet için bir mu’cizesi olan ta’lîm-i esmâdır ki, bir hâdise-i cüz’iyyedir. Şöyle bir düstûr-i küllînin ucudur ki: Nev’-i beşere câmiiyyet-i isti’dâd cihetiyle ta’lîm olunan hadsiz ulûm ve kâinâtın envâ’ına muhît pek çok fünûn ve Hâlıkın şuùnât ve evsâfına şâmil kesretli maarifin ta’lîmidir ki; nev’-i beşere değil yalnız melâikelere, belki semâvât ve arz ve dağlara karşı emânet-i kübrâyı haml da’vâsında bir rüchâniyyet vermiş ve hey’et-i mecmûasıyla arzın bir hâlife-i ma’nevîsi olduğunu Kur’ân ifhâm ettiği misillü; melâikelerin Âdem’e secdesiyle berâber, Şeytân’ın secde etmemesi olan hâdise-i cüz’iyye-i gaybiyye, pek geniş bir düstûr-i küllîyye-i meşhûdenin ucu olduğu gibi, pek büyük bir hakìkatı ihsâs ediyor. Şöyle ki:

Kur’ân, şahs-ı Âdem’e melâikelerin itâat ve inkıyâdını ve Şeytân’ın tekebbür ve imtinâını zikretmesiyle; nev’-i beşere kâinâtın ekser maddî envâ’ları ve envâ’ın ma’nevî mümessilleri ve müekkelleri müsahhar olduklarını ve nev’-i beşerin hâssalarının bütün istifâdelerine müheyyâ ve münkâd olduklarını ifhâm etmekle berâber, o nev’in isti’dâdâtını bozan ve yanlış yollara sevkeden mevadd-ı şerîre ile onların mümessilleri ve sekene-i habîseleri, o nev’-i beşerin tarîk-i kemâlâtında ne büyük bir engel, ne müdhiş bir düşman teşkîl ettiğini ihtâr ederek, Kur’ân-ı Mu’ciz-ül Beyân, bir tek Âdem’le (as) cüz’î hâdiseyi konuşurken bütün kâinâtla ve bütün nev’-i beşerle bir mükâleme-i ulviyye ediyor.”^[1]

         Hulâsâ: Risâle-i Nûr’da, bâhusûs bu Yirmi Dördüncü Mektûb’ta zikredilen temsîller; şuùnât-ı rubûbiyyeti rasad etmek için birer dürbîn vazîfesini görüyor. Elbette o temsîller, şuùnât-ı rubûbiyyetin hakìkatını tutamaz, ihâta edemez, onlara mikyâs olamaz, belki o şuùnâta baktırabilir. O temsîllerde geçen bütün güzellikler, Zât-ı Akdes’in şuùnâtına âittir. Kusùrât ise temsîle âittir. Hem o temsîller, küllî bir kànûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir.

Lügat: tekebbür, elbette, dürbîn, götürü, hadsiz, hâdise, maarif, hâdis, istif, küllî, misil, sinin