Şerh

rahmine giren bir damla meniyi düşünelim. Bu meni, izn-i İlâhî ile gelişip insân oluyor. O insânın mâhiyyeti de bir model oluyor. İnsânın mâhiyyeti denilen bu model üzerine bir vücûd libâsı giydiriliyor. O vücûd libâsı, hayâtı müddetince geçirdiği tavırlara göre onun üzerinde kesilip biçiliyor. Meselâ; Cenâb-ı Hak, göz, kulak, kol, bacak, kalb, rûh gibi maddî ve ma’nevî a’zâ ve âletleri o insâna verir. Daha sonra o modelin yaşına ve gelişmesine göre o vücûd libâsını hâlden hâle, tavırdan tavra çeviriyor. Meselâ; kırk, kemâl yaşıdır. Bu kemâl yaşından sonra, Cenâb-ı Hak, onun saç ve sakalını beyazlatır, ondan sonra yavaş yavaş kulağını sağır eder, gözünün nûrunu alır. Seksen yaşına kadar güç ve kuvvetini götürür, derken en sonunda rûhunu kabzeder. Bu adama da kendine göre bir ücret verir ve o adam ücretini peşînen almıştır. Ücreti de tekàmül etmesidir. Çünkü Cenâb-ı Hak, o insân için bir kemâl noktası ta’yîn etmiştir. Onu o kemâl noktasına doğru sevkeder. Onu o kemâl noktasına sevkederken ona yardım eder, ihtiyâçlarını karşılar, mâni’leri def’ eder. Aslında bu adam ücretini peşînen almıştır. Onu var etmesi, ona hayât ve rûh vermesi, akıl ve idrâk bahşetmesi, hayâtının devâm edebilmesi için bütün ihtiyâçlarını derûhde etmesi, onu hadsiz ni’metlerle perverde etmesi, zararlı şeylerden onu muhâfaza etmesi, yedirip içirmesi, koca kâinâtı ona musahhar etmesi, gençlik ve kemâlat vermesi, bütün bunlar birer ücrettir. O hâlde bu adam, Sâni-ı Zülkemâl’in vücûd elbisesi üzerinde yaptığı tasarrufâta mukàbil, kendi san’atkârına diyebilir mi ki; ne için beni bu hâle sokuyorsun, ne için beni değişik hâlât içinde evirip çeviriyorsun? İ’tirâz sûretindeki böyle bir şekvâya hakkı var mıdır? Yoktur.

 Demek şu âlemdeki tebeddülât ve teğayyürât, tahavvülât ve teceddüdât, mevt ve adem, zevâl ve firâk, musîbet ve meşakkate karşı,  hiçbir insânın, hiçbir hayvânın, hiçbir otun, hattâ hiçbir zerrenin şekvâ ve i’tirâza hakkı yoktur. Çünkü kâinât, tekàmül kànûnuna tâbi’dir. Cenâb-ı Hak, kâinâtın ilk yaratılışından kıyâmete kadar her şey için bir nokta-i kemâl ta’yîn etmiş, o şeyi, o nokta-i kemâle sevk etmek için, mâhiyyeti bir model hükmünde olan o mevcûdun üzerine vücûd libâsını giydirir, o libâsı keser, biçer, uzatır, kısaltır, sonunda da vefât ettirip ebedî âleme götürür. Orada ise hakìkì kemâle erdirir. Bu cihette hiçbir mevcûdun i’tirâza hakkı yoktur. Çünkü her bir mevcûd, kemâle ermesiyle ve kemâle sevkolunurken hadsiz ihtiyâçlarının karşılanması ve mâni’lerinin def’ edilmesiyle ücretini peşînen almıştır. Artık şekvâya hakkı yoktur. Müellif (ra), bu konuda

Lügat: tahavvülât, tasarrufât, tebeddülât, meşakkat, perverde, tahavvül, tasarruf, tebeddül, teceddüd, götürü, hadsiz, vülât