Şerh

İşte bu “Birinci Remiz”de işlenen muktazî budur. Şimdi bu muktazînin îzâhına geçiyoruz:

Yirmialtıncı Söz’ün hâtimelerinde denildiği gibi; nasıl ki bir mâhir) becerikli, hünerli (san’atkâr, kıymetdâr bir elbiseyi murassa’) süslü (ve münâkkaş) nakışlı (sûrette yapmak için, bir miskin adamı lâyık olduğu bir ücrete mukàbil model yaparak kendi san’at ve mahâretini göstermek için; o elbiseyi o miskin adam üstünde biçer, keser, kısaltır, uzatır; o adamı da oturtur, kaldırır, muhtelif vaz’ıyyetler verir. Şu miskin adamın hiçbir hakkı var mıdır ki, o san’atkâra desin: “Beni güzelleştiren bu elbiseye neden ilişip tebdîl ve tağyîr ediyorsun) değiştiriyorsun (ve beni kaldırıp oturtup, meşakkatle benim istirâhatımı bozuyorsun?”)

Eskiden terziler, ba’zı insânları ufak bir ücrete mukàbil model olarak tutup bir elbiseyi o insâna giydirerek üzerinde kesip biçiyorlardı. Piyasaya elbiseleri sürmek için, boyu posu yerinde yirmi-otuz kişi ayrı ayrı boylarda adamlar tutulurdu. Bunların üzerinde elbise keserken ücretle tutulan adama “otur, kalk, git, gel, hareket et” diyorlar ve o adamı pek çok hâlât içinde bulunduruyorlar, oturtup kaldırıyorlardı. O adam, terziye diyebilir mi ki; benim istirâhatımı niçin bozuyorsun? Oturtup kaldırmakla bana neden zahmet veriyorsun? Diyemez. Çünkü ücretini almış, o ücrete mukàbil kendisine modellik vazîfesi verilmiştir. Veyâ sen bir elbise diktirmek istediğinde, terziye gidersin. O da ölçülerini alıp sana bir elbise diker. Prova için o elbiseyi giydirdiğinde seni oturtur, kaldırır, getirir, götürür. Üzerindeki elbiseyi de kısaltır, uzatır. Sen terziye diyebilir misin ki; ne için böyle yapıyorsun? Bana sıkıntı veriyorsun. Bana yakışan bu elbiseyi kesip biçiyorsun. Elbette diyemezsin. Çünkü bunu söylemeye hakkın yoktur. Zîrâ bu vaz’ıyyetler, senin maslahâtın içindir. 

Şu adam, modellik vazîfesini yaparken veyâ üzerinde prova yapılırken ma’rûz kaldığı sıkıntıların hikmet ve fâidesini o anda anlamasa da netîcede anlayabilir. O kaldırma ve indirmenin, kısaltma ve uzatmanın menfaati iki yönlüdür:

Biri: San’at sâhibine âittir. O usta, model üzerine giydirdiği elbiseyi keser, biçer. Orada san’atını görmekle lezzet alır ve o elbiseyi satmakla bir kâr elde eder.

Diğeri: Modellik yapan adama âittir. O da ücretini almak veyâ bir elbise sâhibi olmaktır.

Lügat: meşakkat, elbette, hareket, menfaat, birinc, götürü, hikmet, miskin, terzil, fâide