Metin

Ey insân-ı müştekî! Sen ma’dûm kalmadın, vücûd ni’metini giydin, hayâtı tattın, câmid kalmadın, hayvân olmadın, İslâmiyyet ni’metini buldun, dalâlette kalmadın, sıhhat ve selâmet ni’metini gördün ve hâkezâ… Ey nankör! Daha sen nerede hak kazanıyorsun ki, Cenâb-ı Hakk’ın sana verdiği mahz-ı ni’met olan vücûd mertebelerine mukàbil şükretmeyerek, imkânât ve ademiyyât nev’inde ve senin eline geçmediği ve sen lâyık olmadığın yüksek ni’metlerin sana verilmediğinden, bâtıl bir hırsla Cenâb-ı Hak’tan şekvâ ediyorsun ve küfrân-ı ni’met ediyorsun?

Acabâ bir adam, minâre başına çıkmak gibi âlî derecâtlı bir mertebeye çıksın, büyük makàm bulsun, her basamakta büyük bir ni’met görsün; o ni’metleri verene şükretmesin ve desin: “Niçin o minâreden daha yükseğine çıkamadım?” diye şekvâ ederek ağlayıp sızlasın. Ne kadar haksızlık eder ve ne kadar küfrân-ı ni’mete düşer, ne kadar büyük divânelik eder, divâneler dahi anlar.

 Ey kanâatsız, hırslı ve iktisâdsız, isrâflı ve haksız, şekvâlı, gâfil insân! Kat’iyyen bil ki, kanâat, ticâretli bir şükrândır; hırs, hasâretli bir küfrândır. Ve iktisâd, ni’mete güzel ve menfaatli bir ihtirâmdır. İsrâf ise, ni’mete çirkin ve zararlı bir istihfâftır. Eğer aklın varsa, kanâata alış ve rızâya çalış.  Tahammül etmezsen “Yâ Sabûr” de sabır iste; hakkına râzı ol, teşekkî etme. Kimden kime şekvâ ettiğini bil, sus. Herhâlde şekvâ etmek istersen, nefsini Cenâb-ı Hakk’a şekvâ et; çünkü kusùr ondadır.

Şerh

            (BİRİNCİ MAKÁM: Beş remizdir.

İHTÂR: Her bir remiz ve işâretin başında muktazî ve gàyeler hulâsâ edilmiştir. O hulâsâlar, esâs alınarak bu eser okunursa a’zamî istifâdeye medâr olur. 

(BİRİNCİ REMİZ:) âlemdeki tebeddül ve teğayyürâtın birinci muktazîsi, mevcûdât-ı âlemin, husûsan insânın tekàmül ve terakkìsidir. Cenâb-ı Hak, mevcûdât-ı âlemi kemâle kavuşturmak için âlemi böylece çalkalandırıyor. Mevcûdât-ı âlemi böyle çalkalandırırken hiçbir mevcûdun O’na i’tirâz etmeye iki sebebten dolayı hakkı yoktur:

1) O, Mâlikü’l-Mülk’tür. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. 

2) Mevcûdât-ı âlem, o tebeddül ve tegayyür netîcesinde tekàmül ve terakkì etmektedir.

Lügat: tahammül, tasarruf, tebeddül, tegayyür, menfaat, mertebe, birinc, nankör, çirkin, imkân, istif, âmiyy