Şerh

fıtratı, şekli, şeması, rengi, sesi, şîvesi, ahlâkı, mîzâcı, karekteri, hissiyyâtı diğerine benzemiyor. Bütün bu ayrı ayrı ahvâl, kâinât sâhibinin esmâsının tenevvü’ünden kaynaklanmaktadır. O esmânın tenevvü’ü, mezkûr ahvâli iktizâ eder.

  Hem her bir insânın ayrı ayrı ef’âl, akvâl ve ahvâli de esmânın tenevvü’ünden kaynaklanmaktadır. Mâdem insânın ayrı ayrı bütün ef’âl, akvâl ve ahvâli, esmâ-i İlâhiyyenin tenevvü’ünden kaynaklanmaktadır. Öyle ise insân, her fiilinde, her sözünde, her hâlinde, her tavrında, her fikrinde tecellî eden esmâ-i İlâhiyyeyi bulmalı, o esmâya mürâcaat edip ondan şefâat talep etmeli, her hâlini o esmâ sâhibine arzetmeli ve o esmâ ile tazarru’ ve niyâzda bulunmalıdır. Zîrâ insân, hangi hâl ve vaz’ıyyet içinde ise, mutlâka o hâl ve vaz’ıyyet ile alâkalı bir veyâ birkaç esmâ tecellî etmektedir. Meselâ; hastalık hâlinde Şâfî ismine; gaflet hâlinde Hâdi ismine; fakirlik durumunda Ganî ismine; borçlu olduğunda Rahmân ismine mürâcaat edecek. Zarara uğradığında Darr ismini; menfaat gördüğünde Nâfi’ ismini; kabz hâletinde Kàbid ismini, bast hâletinde ise Bâsit ismini bulacaktır. Ve hâkezâ sâir esmâ-i İlâhiyye bunlara kıyâs edilsin. O hâlde bir mü’min, duâsının kabûle karîn olması için o hâle taalluk eden esmâ-i İlâhiyyeyi bulmalı ve o esmâyı şefâatçi etmelidir.

İşte Resûl-i Ekrem (asm), Cenâb-ı Hakk’ın

وَلِلّهِ اْلاَسْمَاءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِهَا

“En güzel isimler, Allâhu Teâlâ’ya mahsûstur. Öyle ise O’na o güzel isimler ile duâda bulunun”^[1]

Emrine imtisâl ederek Cevşenü’l-Kebîr münâcâtında bin bir esmâ-i İlâhiyyeyi şefâatçi edip dünyevî ve uhrevî belâ ve musîbetlerden Allâh’a sığınmış, dünyevî ve uhrevî saâdeti Allâh’tan istemiştir. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

         “Nasıl eğer bir adam hem hoca, hem zâbit, hem adliye kâtibi, hem mülkiye müfettişi olsa; onun herbir dâirede birer nisbeti, birer vazîfesi, birer hizmeti, birer maaşı, birer mes’ûliyyeti, birer terakkìyyâtı ve muvaffâkıyetsizliğine sebeb birer

Lügat: dünyevî, menfaat, taalluk, adliye, cevşen, hizmet, mezkûr, nisbet, saâdet, uhrevî, kâtib