Şerh

“(Zât-ı ulûhiyyetime kasem ederim ki;) Ey Arab kavmi ve ey diğer insânlar! (Size kendi cinsinizden,) meleklerden değil, sizin gibi insân olan ve pek seçkin, pek büyük bir şeref ve fazîlete sâhib bulunan (bir Peygamber geldi.) O Hazret-i Muhammed (asm)’dır. Hazret-i İbrâhîm’in neslinden en seçkin bir kàbile arasından muhterem bir âileye mensûbtur. Onun hayâtındaki temizlik ve yücelik herkesçe bilinmektedir. Ve o yüce Resûl, en yüksek ahlâk ile vasıflanmıştır. Özellikle o öyle merhametli bir Peygamberdir (ki, sizin sıkıntıya uğramanız, onun üzerine pek ağır gelir.) Sizin kötü hâllerinizden dolayı şiddetli bir üzüntü duyar, hâlinize acır, size bu kadar şefkat gösterir. Veyâ size kendi cinsinizden izzet sâhibi bir Peygamber geldi. Sizin çektiğiniz sıkıntıyı rûhunda hisseder. Sizin saâdetinizle saâdetment, derdinizle dertmend olur. O mübârek Peygamber, (size çok düşkündür.) Hidâyete ermenizi, dünyâ ve âhiret saâdetine mazhar olmanızı şiddetle ister. Sizlerin iyi hâl üzere olmanızı pek çok arzû eder. Hem insânlık hakkında sırf rahmet olan o yüce Peygamber, (mü’minler hakkında pek şefkatlidir ve) günâhkâr olan mü’minler hakkında da (pek merhametlidir.) Onların tövbe ederek Allâh’ın affına mazhar olmalarını çok arzû eder.”^[1]

Müellif (ra) bu âyet-i kerîmenin tefsîrinde şöyle buyuruyor:

         “Bir zamân râbıta-i mevtten ve  اَلْمَوْتُ حَقٌّ  kaziyesindeki tasdîkten ve âlemin zevâl ve fenâsından gelen bir hâlet-i rûhiyeden kendimi acîb bir âlemde gördüm. Baktım ki: Ben bir cenâzeyim, üç mühim büyük cenâzenin başında duruyorum.

         Birisi: Benim hayâtımla alâkadar ve mâzî kabrine giren zîhayât mahlûkàtın hey’et-i mecmûasının cenâze-i ma’neviyyesi başında bir mezâr taşı hükmündeyim.

      İkincisi: Küre-i Arz mezâristanında, nev’-i beşerin hayâtıyla alâkadar enva’-ı zîhayâtın hey’et-i mecmûasının mâzî mezârına defnedilen azîm cenâzenin başında bulunan, mezâr taşı olan bu asrın yüzünde çabuk silinecek bir nokta ve çabuk ölecek bir karıncayım.

        Üçüncüsü: Şu kâinâtın kıyâmet vaktinde ölmesi muhakkakü’l-vuku’ olduğu için, nazarımda vaki’ hükmüne geçti. O azîm cenâzenin sekerâtından dehşet ve vefatından

Lügat: küre-i arz, peygamber, alâkadar, merhamet, muhammed, muhterem, dehş(e), muhakka, dehşet, ermeni, kündür, saâdet, yetime, âhiret, şefkat, şiddet, âhire