Şerh

Kur’ân-ı Kerîm, pek çok âyâtıyla bu konuyu îzâh etmektedir. Kur’ân’ın tefsîri olan Risâle-i Nûr eserlerinde ise bu âyetler şöyle tefsîr edilmiştir:

         “Senevî haşrin meydânı olan bahar mevsiminde gel, bak! İsrâfîl-vârî melek-i ra’d; baharda nefh-i sûr nev’inden yağmura bağırması, yer altında defnedilen çekirdeklere nefh-i rûhla müjdelemesi zamânına dikkat et ki, o nihâyet derece karışık ve karışmış ve birbirine benzeyen o tohumcuklar, ism-i Hafîz’in tecellîsi altında kemâl-i imtisâl ile hatâsız olarak Fâtır-ı Hakîm’den gelen evâmîr-i tekvîniyyeyi imtisâl ediyorlar.”^[1]          

         “Nasıl ki iki kışlada yatan ve duran muti’ askerler, bir kumandanın çağırmasıyla silâh başına ve vazîfe başına boru sesiyle gelmeleri gibi, aynen öyle de: Bu iki kışlanın misâlinde ve emre itâatında koca semâvât ve küre-i arz, Sultân-ı Ezelî’nin askerlerine iki muti’ kışla gibi, ne vakit Hazret-i İsrâfîl Aleyhisselâm’ın borusuyla o kışlalarda ölüm ile yatanlar çağırılsa, derhal cesed libâslarını giyip dışarı fırlamalarını isbât edip gösteren her baharda arz kışlası içindekiler, melek-i ra’dın borusuyla aynı vaz’ıyyeti göstermesiyle nihâyetsiz azameti anlaşılan bir saltanat-ı rubûbiyyet; elbette ve elbette ve her hâlde ve hiç şübhe getirmez ki, -Onuncu Söz’de isbâtına binâen- o rahmet ve hikmet ve inâyet ve adâlet ve saltanat-ı sermediyyenin gàyet kat’î istedikleri dâr-ı âhiret ve dâire-i haşr ü neşrin açılmamasıyla o nihâyetsiz cemâl-i rahmet nihâyetsiz bir çirkin merhametsizliğe inkılâb etmesi ve o hadsiz kemâl-i hikmet, hadsiz kusùrlu abesiyyete ve faydasız isrâfâta dönmesi ve o gàyet şirin inâyet, gàyet acı ihânetlere değişmesi ve o gàyet mîzânlı ve hakkàniyyetli adâlet, gàyet şiddetli zulümlere kalbolması ve o gàyet derecede haşmetli ve kuvvetli saltanat-ı sermediye sukùt etmesi ve haşrin gelmemesiyle bütün haşmeti kaybolması ve kemâlât-ı rubûbiyyeti acz ve kusùr ile lekedâr olması, hiçbir cihet-i imkânı yok; hiçbir akıl ihtimâl vermez, yüz muhâl içinde birden bulunur, dâire-i imkân hâricinde bâtıl ve mümteni’dir.”^[2]   

          İşte insân, kâinâtta cârî olan böyle bir zabt u rabtın vücûduna inanmakla, ancak dünyâda huzûr içinde yaşayabilir. Yoksa dünyâ ona zindan olur. İnsânın amellerinin ve târihçe-i hayâtı boyunca değiştirdiği sûretlerin pek çok âlemlerde, bâhusûs mezkûr beş âlemde hıfzedilmesi gösterir ki; insân sâdece bu âlem için yaratılmamıştır. Kezâ insân gibi bütün mevcûdât dahi kısa bir müddet şu hayâta

Lügat: zabt u rabt, küre-i arz, haşmetli, kalbolma, merhamet, saltanat, elbette, binâen, dikkat, ediyye, hadsiz, haşmet, hikmet, mevsim, mezkûr, senevî, zindan, âhiret, çirkin, şiddet, imkân, simin, âhire, şirin, şübhe