Şerh

Mâdem insânın küçük-büyük, cüz’î-küllî her ameli ve tefekkürâtı, bu beş gaybî âleme iki şekilde intikàl ediyor. Ya’nî hem maddî sûreti, hem de hakìkat ve ma’nâsı o âlemlere geçiyor. Öyle ise, aklı başında olan her insân, husûsan mü’min, bütün akvâl, ef’âl ve ahvâlini kontrol altına almalı, vahy-i semâvîye ve peygamberlere ittibâ’ etmeli, hakìkì tevhîde girmeli, istikàmet ve takvâ dâiresinde yaşamalı, rızâ-i Bârî’den başka bir düşüncesi olmamalıdır. Hulâsâ; her hâlini Şerîat-i Garrâ-i Muhammediyye (asm) ile ölçmelidir.     

Ey insân! Mâdem senin bütün amellerin böyle pek çok gaybî âlemlere geçiyor ve muhâfaza ediliyor. O amellerinle bir gün karşı karşıya geleceksin. Meselâ; o âlemlerden biri âlem-i Kabir’dir ki; iyi ve kötü bütün yaptıkların kesin olarak orada sana gösterilecektir.  Hem bir âlem-i Misâl var ki; hayr ve şer her ne yaptıysan orada temessül eder. Hem bir Cennet ve Cehennem âlemi var ki, bütün amellerin orada mahsûlât verir. Hem bir Levh-i Mahfûz âlemi var ki, kamera gibi senin her şeyini kaydediyor. Hem bir âlem-i Lâhûtî var ki; seni bütün esmâ ve sıfatıyla murâkâ’be altında tutmuş, kurtuluşun yoktur. O hâlde böyle bir Zât’a karşı edebli ol! Kıyâmet denilen o azîm günde bu beş âlemde kaydedilen bütün ef’âl, akvâl ve ahvâlin enzâr-ı nâs önünde ortaya dökülecek ve ona göre hesâbın görülecektir. 

Müellif (ra), âlemde cereyân eden bu şedîd hıfz ve murâkâ’beyi şöyle ifâde etmektedir:

         “Şu mevcûdâtın Mâliki, mülkünde cereyân eden her şeyin inzibâtına büyük bir ihtimâmı var. Hem hâkimiyyet vazîfesinde nihâyet derecede dikkat eder. Hem rubûbiyyet-i saltanatında gàyet ihtimâmı gözetir. O derece ki, en küçük bir hâdiseyi, en ufak bir hizmeti yazar, yazdırır. Mülkünde cereyân eden her şeyin sûretini müteaddid şeylerde hıfzeder. Şu hafîziyyet işâret eder ki: Ehemmiyyetli bir muhâsebe-i a’mâl defteri açılacak ve bilhassa mâhiyyetçe en büyük, en mükerrem, en müşerref bir mahlûk olan insânın büyük olan amelleri, mühim olan fiilleri; mühim bir hesâb ve mîzâna girecek, sahîfe-i amelleri neşredilecek.”^[1]

             İHTÂR: Her ne kadar bu beş âlemi îzâh ederken insânı misâl olarak zikrettik. Ancak bu beş âleme cin ve melâikenin, hayvânât, nebâtât ve cemâdât taifelerinin

Lügat: âlem-i misâl, hafîziyyet, hâkimiyyet, peygamber, cehennem, muhammed, saltanat, tefekkür, temessül, cereyân, dikkat, ediyye, hizmet, hâdise, teaddi, hâdis, küllî, şekil