Şerh

(Demek faâliyyetten gelen harekât ve zevâl, bir tekellümât-ı tesbîhiyyedir.) Bütün âlem “sübhânEllâh, sübhânEllâh, sübhânEllâh” deyip Cenâb-ı Hakkı takdîs ediyor. Mevt ve fenâ, zevâl ve firâk, musîbet ve meşakkatte görünen zâhiri çirkinliklerden ve nâhoş hâllerden Cenâb-ı Hakk’ı tenzih ediyor. Allâh da bunu seyrediyor. Her bir hareket, her bir faâliyyet, haddi zâtında bir tesbîhtir.  Bizler de lisân-ı kàlimizle

سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلٰهَ اِلاَّ اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ

وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ

diyerek o kâinât kervânına, o tesbîhât-ı uzmâya katılmalıyız.

Yâ Rab! Sen ki bütün âlemi çevirensin. Senden en büyük arzûmuz, bizden râzı ol. Râzı olacağın ef’âl, akvâl ve ahvâle bizi sevkeyle. Başımıza akl-ı müstakîm, kalbimize îmân-ı kâmil, vücûdumuza da sıhhat ve âfiyet ver ki, başta nefsimizi islâh ve irşâd edelim. Daha sonra âlem-i İslâmiyyet ve insâniyet içinde şu hakìkatların neşrine muvaffâk olalım. Bunun için bize güç ver. Yardımını bizden eksik etme. Âmîn.

(Ve kâinâttaki faâliyyet dahi, kâinâtın ve enva’ının sessizce bir konuşması ve konuşturmasıdır.) O Zât-ı Akdes, bu kâinâttaki faâliyyetle mevcûdât-ı âlemi getirip götürmekle konuşturuyor ve o konuşturmaktan kendisine mahsûs bir lezzet alıyor.

Kâinâttaki bütün hareketler ve faâliyyetler, birer konuşmadır. Mevcûdât-ı âlem, dâimî bir sûrette şu dört kelimeyi tekrâr ediyor:

 سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلٰهَ اِلاَّ اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ           

          Demek kâinâtın faâliyyet ve hareketi, bu kelimeleri i’lân ediyor. Bu kelimelere Kur’ân’ın ifâdesiyle;

Lügat: meşakkat, tekellüm, hareket, harekât, kelime, tenzih, âliyye, çirkin, kâmil, âmiyy