Şerh

ölüme mahkûm edilmiş olur (ve muayyen olan zamâna) ölüm vaktine veyâ kıyâmet gününe (erişesiniz ve belki düşünesiniz,) diye Cenâb-ı Hak böyle yapar. Bu muhtelif hayât safhalarını, bunlardaki hikmetleri, maslahatları düşünerek bununla Allâh’ın birliğine ve kudretine delîl bulunasınız diye kudretini kullarına gösterir ve bu faâliyyetten kendisine mahsûs bir lezzet alır.”^[1]

اَللَّهُ لَّذِى خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً

ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ

“(O Allâh ki,) Ey İnsânlar! (Sizi bir zayıf şeyden yarattı.) Birer damla meniden vücûda getirdi. (Sonra zayıflık ardından) çocukluk çağını müteâkib size (bir kuvvet verdi) gençlik zamânına kavuşup güçlü ve kuvvetli birer şahıs oldunuz, (sonra da kuvvetin ardından zayıflık ve ihtiyârlık vücûda getirdi.) Yaşınız ilerledi, saçlarınız ağardı, birer pîr-i fanî olmaya başladınız. O Zât-ı Akdes, hikmetinin gereğine göre (dilediğini yaratır) insânı böyle hâlden hâle, tavırdan tavra değiştirir. (O) hikmet sâhibi Zât (Alim’dir,) yaradılış i’tibâriyle mahlûkàtının hâlde hâle nasıl geçtiğini bilir ve (Kàdir’dir,) her dilediği mümkün şeyi yaratmaya gücü yeter.”^[2]

Âyet-i kerîmenin ifâdesiyle; insân, cenin ve çocukluk döneminde zayıf ve çâresizdir. Sonra gelişip güçlenir, daha sonra ise ihtiyârlayıp yine güçsüz hâle gelir. İşte Cenâb-ı Hak, insânı böyle hâlden hâle, tavırdan tavra çevirmekle kendisine mahsûs bir lezzet alır.

وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ

مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا

“(İçinizden kimi vefât eder, kimi de erzel-i ömür denilen ihtiyârlık çağına kadar

Lügat: maslahat, muayyen, udre(t), hikmet, mahkûm, âliyye