Şerh

götürülür.) Erzel-i ömür, kuvvetlerin zaafa uğradığı; akla bozukluk geldiği, vücûdtaki âletlerin gerektiği gibi işlemediği bir zamândır. (Tâ ki, bilen bir kimse olduktan sonra bir şey bilmez hâle gelsin.) Yeniden çocukluk hâline iâde edilmiş gibi bulunsun. “^[1]

وَمَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى الْخَلْقِ اَفَلاَ يَعْقِلُونَ

“(Ve her kime de) bu dünyâda (çok uzun ömür verirsek, onu baş aşağı ederiz, gelişmesini tersine çeviririz.) Eski kuvvetinden, bilgisinden, kàbiliyyetinden eser kalmamaya başlar. (Hiç düşünmüyorlar mı?)”^[2]

İşte insânın bir damla meniden ta ölüm vaktine kadar geçirdiği pek çok etvârda hadsiz bir faâliyyet-i rubûbiyyet görünür. O Zât-ı Akdes, bu faâliyyetten kendisine mahsûs bir lezzet-i mukaddese alır.

Ağaç, meyve verdiği gibi; insân nev’inin dahi meyveleri vardır ki, onlar da çocuklardır. İnsân meyve veren bir ağaçtan lezzet aldığı gibi; kendi meyveleri olan çocuklarının yetişmesinden de lezzet alır. İşte O Zât-ı Akdes, insânın aldığı lezzetten kendisine mahsûs bir lezzet alır.

Nasıl ki; neslin bekàsını düşünmek insânı evlenmeye sevk eder ve o evlenmekte insâna âit bir lezzet ve ücret vardır. Aynen öyle de; her bir ism-i İlâhî birer hazîne gibidir. Cenâb-ı Hak, o gizli hazînelerini seyretmek için, dâimî bir sûrette mevcûdât-ı âlemi tebeddül ve teğayyüre ma’rûz bırakır ve bundan kendisine mahsûs bir lezzet alır. İnsân, neslinin çoğalmasından lezzet aldığı gibi; O Zât-ı Akdes de esmâ-i İlâhiyyenin tecelliyyâtına mazhar olan hadsiz mahlûkàtını çoğaltmaktan kendisine mahsûs hadsiz bir lezzet alır.Cenâb-ı Hak, mevcûdâtta kendi cemâl ve kemâlini seyretmek için mahlûkàtı tekàmül kànûnuna tâbi’ tutar. Tekâmül edenleri başka bir âleme sevkeder. O model gider, başka bir model gelir. Sûretler değişir, ancak mâhiyyetler değişmez. Meselâ; bir incir ağacının mâhiyyeti yaratıldığı günden bugüne kadar mahfûz

Lügat: mukaddes, tebeddül, kaddese, tekâmül, götürü, hadsiz, tersin, âliyye