Şerh

            İşte şu sırdandır ki; “Vedûd” ismine mazhar bir kısım evliyâ, “Cennet’i istemiyoruz. Bir lem’a-i muhabbet-i İlâhiyye, ebeden bize kâfîdir” demişler.

             Hem ondandır ki; hadîste geldiği gibi: “Cennet’te bir dakìka rü’yet-i cemâl-i İlahî, bütün Cennet lezâizine fâiktir.”

         İşte şu nihâyetsiz kemâlât-ı muhabbet, vâhidiyyet ve ehâdiyyet dâiresinde Zât-ı Zülcelâl’in kendi esmâ ve mahlûkàtıyla hâsıl olur. Demek o dâire hâricinde tevehhüm olunan kemâlât, kemâlât değildir.”^[1]

O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, Müstağni-i Ale’l-Itlak olduğundan, hiçbir şeye muhtâç değildir. Kâinâttaki bu faâliyyet-i mutlâkadan kendisine lâyık bir lezzet alması da hâşâ bir ihtiyâçtan dolayı değildir. Mahlûkàttaki, bâhusûs insândaki lezzet, ihtiyâçtan ve nefisten ileri gelir. Meselâ; bizim yemekten lezzet almamız, ona olan ihtiyâcımızdan dolayıdır. Allâh’ın bir şeyden lezzet alması, hâşâ ihtiyâçtan kaynaklanmıyor. Nasıl ki; O’nun esmâ ve sıfatı, bizim evsâfımıza benzemiyor. O’nun şuùnâtı dahi; bizim şuùnâtımıza benzemiyor. Bu kàideye binâen, O’nun bu kâinâttaki faâliyyet ve hareketten aldığı lezzet-i kudsiyye, bizim aldığımız lezzete benzemez ve o cinsten değildir. Bundan dolayı, Cenâb-ı Hakk’ın şuùnâtı hakkında ba’zı ta’bîrler kullandığımız zamân, O’na muvâfık ta’bîrler kullanırız. Meselâ; şefkat-i mukaddese, muhabbet-i mukaddese, şevk-i mukaddes, sürûr-i mukaddes, lezzet-i mukaddese, memnûniyyet-i mukaddese, iftihâr-ı mukaddes gibi O’nun kudsiyyetine lâyık ifâdeler kullanırız.

 كُلُّ شَيْءٍ جَدِيدٍ فَهُوَ لَذيِذٌ “Her yeni şeyde lezzet vardır.” kànûnu ile Cenâb-ı Hak da bu âlemi tâzelendirmekden ve değiştirmekten -ta’bîri câiz ise- kendisine lâyık bir lezzet-i mukaddese alır. Ancak o lezzet, bizim bildiğimiz lezzet cinsinden değildir. Müellif (ra) bu konuda şöyle buyuruyor:

         “Nasıl Cenâb Hakk’ın zât ve sıfatında nazîr ve şebîh ve misli yoktur; öyle de şuùnât-ı rubûbiyyetinde misli yoktur. Sıfatı nasıl mahlûkàt sıfatına benzemiyor, muhabbeti dahi benzemez.”^[2]

Lügat: vâhidiyyet, muhabbet, mukaddes, tevehhüm, hareket, kaddese, âdiyyet, binâen, âdiyye, âliyye, şefkat, vâcib, vâhid