Şerh

ve aç ve muhtâç olanlara vermek için, seyâhat eden güzel bir gemisine serer. Kendi de üstünde seyreder. O fukarânın minnetdârâne tena’umları ve o aç olanların müteşekkirâne telezzüzleri ve o muhtâç olanların senâkârâne memnûniyyetleri; ne derece o kerîm zâtı mesrûr ve müferrah eder, ne kadar onun hoşuna gider, anlarsın.

         İşte küçücük bir sofranın hakìkì mâliki olmayan ve bir tevzîât me’mûru hükmünde olan bir insânın mesrûriyyeti böyle ise; cin ve insî ve hayvânâtı, fezâ-yı âlem denizinde seyr ü seyâhat ettiren ve bir sefîne-i Rabbâniyye olan koca zemînin üstüne bindirip, yüzünde hadsiz enva’-ı mat’umâtı câmi’ bir sofrayı serip, bütün zîhayâtı küçük bir kahvâltı nev’inde o ziyâfete da’vet etmekle berâber, gàyet mükemmel ve bütün enva’-ı lezâizi câmi’, sermedî, ebedî bir dâr-ı bekàda Cennetleri, herbirisini birer sofra-i ni’met ederek hadsiz lezâizi ve letâifi câmi’ bir tarzda, nihâyetsiz bir zamânda, nihâyetsiz muhtâç, nihâyetsiz müştâk, nihâyetsiz ibâdına, hakìkì yemek için ziyâfet açan bir Rahmân-ı Rahîm’e âit ve ta’bîrinde âciz olduğumuz meâni-i mukaddese-i muhabbeti ve netâic-i rahmeti kıyâs edebilirsin.

         Hem meselâ: Mâhir bir san’atperver mahâretini göstermeyi sever bir usta; güzel, plâksız konuşan fonoğraf gibi bir san’atı îcâd ettikten sonra, onu kurup tecrübe ediyor, gösteriyor. O san’atkârın düşündüğü ve istediği netîceleri en mükemmel bir tarzda gösterse; onun mûcidi ne kadar iftihâr eder, ne kadar memnûn olur, ne derece hoşuna gider. Kendi kendine “Bârekâllah” der.

         İşte küçücük bir insân, îcâdsız, sırf sûrî bir san’atçığı ile, bir fonoğrafın güzel işlemesiyle böyle memnûn olsa; acabâ bir Sâni’-ı Zülcelâl, koca kâinâtı, bir musikî, bir fonoğraf hükmünde îcâd ettiği gibi, zemîni ve zemîn içindeki bütün zîhayâtı ve bilhassa zîhayât içinde insânın başını öyle bir fonoğraf-ı Rabbânî ve bir musika-i İlahî tarzında yapmış ki; hikmet-i beşer, o san’at karşısında hayretinden parmağını ısırıyor.

         İşte bütün o masnûât, bütün onlardan matlûb netîceleri, nihâyet derecede ve gàyet güzel bir sûrette gösterdiklerinden ve ibâdât-ı mahsûsa ve tesbîhât-ı husûsiyye ve tahiyyât-ı muayyene ile ta’bîr edilen evâmîr-i tekvîniyyeye karşı onların itâatları ve onlardan matlûb olan makàsıd-ı Rabbâniyyenin husûlünden hâsıl olan ve iftihâr ve memnûniyyet ve ferâhla ta’bîr edemediğimiz maânî-i mukaddese ve şuùn-i münezzeh, o derece âlî ve mukaddestir ki; bütün ukûl-i beşer ittihâd edip bir akıl 

Lügat: fonoğraf, muhabbet, mukaddes, telezzüz, kaddese, muayyen, sermedî, tecrübe, teşekki, hadsiz, hikmet, minnet