Şerh

hikmet ve vedûdiyyet dâiresindedir. O hâlde âlemde cereyân eden mevt ve fenâ, zevâl ve firâk, musîbet ve meşakkat Rahîm, Hakîm ve Vedûd isimlerine muhâlif değildir. Belki bu isimler, bu hâlâtı iktizâ ederler. Bu isimlerin iktizâ ettiği âlemdeki bu tebeddül ve teğayyürâtın sebebi ise, mevcûdât-ı âlemin, husûsan insânın tekàmül ve terakkìsidir. Cenâb-ı Hak, mevcûdât-ı âlemi kemâle kavuşturmak için âlemi böylece çalkalandırıyor. Mâdem insân, bu âlemde tekâmül kànûnuna tâbi’dir. İnsânın hâlden hâle, tavırdan tavra geçmesinin sebebi budur. Öyle ise, kemâl noktasına doğru sevkedilirken insânın başına gelen ölüm ve fenâ, zevâl ve firâk, meşakkat ve musîbet, haddi zâtında belâ değil, birer ni’mettir. Bu ni’mete karşı şükretmek, insânın hakìkì vazîfesi iken; o, şükretmeyip hâlinden şekvâ ediyor. 

Lügat: meşakkat, tebeddül, cereyân, tekâmül, hikmet, dilir, sinin