İslâm tarihinde ilk hâkim, Hz. Ali’dir (ra). Peygamber Efendimiz (asm) tarafından bu göreve getirilmiştir.

Medine’de ilk zamanlarda bu görevi Peygamber Efendimiz (asm) tek başına yapmakta ve Kur’an-ı Kerim’in hükümlerine göre suçlu ile suçsuzu ayırmaktaydı.

İslâmiyyet sür’atle yayılıyordu. İşte o vakit Peygamber Efendimiz (asm) idârî ve adlî işler için bazı sahabîleri de vazifelendirdi. O sırada Hz. Ali (ra), sırf adlî vazife ile tayin edilen ilk hâkim oldu.

Hz. Ali (ra) , hakimliğe getirildiğini öğrenince bir tereddüt geçirmişti. Çünkü daha önce böyle bir görevde hiç bulunmamıştı. Endişesini şöyle açıkladı:

“Yâ Resûlallah! Beni her bakımdan bilgili bir topluluğa hâkim tayin ediyorsun; halbuki ben gencim. Adlî idâre ve muhâkeme usûlü hakkında her hangi bir bilgim yoktur.”

Peygamber Efendimiz (asm), bunun üzerine, Hz. Ali’ye (ra) şöyle  duâ etti:

“Allah’ım, bu gencin dilinin belâgatını arttır. Kalbini hidayetten ayırma ve gayesine ulaştır.”

Resûlullah (asm), bu duâdan sonra Hz. Ali’ye (ra) göreviyle ilgili olarak şu nasihatta bulundu:

“İki tarafı da dinlemeden hükmetme. Bu, alınması gereken kararı tayin etmede sana daha elverişlidir.”

Her muhakemede bu nasihatı göz önünde bulundurduğunu belirten Hz. Ali (ra), daima kararlarında isabet etmiştir. Haklıyı, haksızı ustalıkla ayırmasını bilmiş ve Müslüman hâkimlere örnek olmuştur.

Hulefâ-i Râşidîn devrinin ilk hâkimi ise Hz. Ömer’dir (ra). İlk halife Hz. Ebu Bekir (ra) tarafından tayin edilmiştir. Hz. Ömer’in hâkimlik devri, adâlet tarihine altın harflerle yazılmıştır. Vazifesinin ilk yılında kendisine hiçbir dâvâ gelmemiştir. Bu, o devirde cemiyetin ve insanların ne kadar mükemmel olduğunu gösteren bir misaldir.