Suâl 1: “Hazret-i Âdem aleyhi’s-selâmın da‘vâ-yı hılâfet-i kübrâda mu‘cize-i kübrâsı, ta‘lîm-i esmâdır”[37] cümlesinin îzáhı.

Cevâb 1:

Evvelâ: Bu dersin bu fıkradan sonraki kısmının dikkatle okunması lâzımdır.

Sâniyen: Sûre-i Bakara’nın 30. âyetinde Cenâb-ı Hak, meleklere, “Ben yeryüzünde halîfe halk edeceğim” buyurunca, buna muhátab olan meleklerin, tefsîrlerdeki îzáha binâen, bundaki hikmeti öğrenmek istemeleri ma‘nâsındaki; “Yeryüzünde fesâda sa‘y edecek ve bi-gayr-i hak kan dökecek kimse mi halk edeceksin? Hâlbuki, biz, Senin hamd ü tesbîh ve zikrinle Seni takdîs ederiz” demeleri üzere, Cenâb-ı Hak; “Bu halîfeyi yaratmaktaki hikmetlerimi Ben bilirim, siz bilmezsiniz” buyurması.

Aynı Sûrenin 31. âyetinde Hazret-i Âdem’e esmâsını ta‘lîm buyurmakla, melâikeye rüchâniyyetini, ya‘nî üstünlüğünü; 32. âyette meleklerin cehillerini i‘tirâf ettikleri; 33. âyette de esmâ-i İlâhiyyeyi Elláh’ın emriyle Hazret-i Âdem’in melâikeye haber verdiğini, bu súretle melekleri áciz bırakan hılâfet-i kübrâdaki mu‘cize-i kübrâyı, esmâyı bilmesi, öğrenmesi ve meleklere de öğretmesi ile göstermiş olduğu beyân buyrulmaktadır.

Hılâfet-i kübrâdan maksad; Sûre-i Zâriyât’ın 56. âyetindeki cin ve insin yaratılışlarından gáye, Ma‘bûd’larına ibâdet etmeleri; ya‘nî Ma‘bûd’larını tanımaları, bilmeleri, sevmeleri ve kendilerine sevdirmeleridir. Rabb’i tanımak, bilmek, ancak esmâ ve sıfâtını bilmekle, ya‘nî ilim ile olur. İşte Âdem

Lügat: sevmele, binâen, dikkat, ehille, hikmet, sinin