o sele karşı hizmet edeceğim diye çok beyhûde çalışmış. Şimdi bu mes’elede ve hem ikinci mes’elesinde yine zındîkların esâsât-ı İslâmiyyeye karşı müdhiş hücûmunu hiss etmiş ki, böyle ma‘nâsız te’vîlât ile bir musálaha yolunu açmak istediğini zann ediyorum.

   " اِنَّ مَثَلَ ع۪يسٰى عِنْدَ اللّٰهِ كَمَثَلِ اٰدَمَ  gibi nusús-ı kat‘ıyye ile Hazret-i Ísâ aleyhi’s-selâm pedersiz olduğu kat‘ıyyeti varken, tenâsüldeki bir kánûnun muhálefetini gayr-ı mümkün telâkkí etmekle, vâhî te’vîlât ile bu metîn ve esâslı hakíkati değiştirmeye teşebbüs edenlerin sözüne ehemmiyyet verilmez ve ehemmiyyete değmez. Çünkü, hîç bir kánûn yoktur ki, şüzûzları ve nâdirleri bulunmasın ve háricine çıkmış ferdleri bulunmasın. Ve hîç bir káide-i külliyye yoktur ki, hárika ferdler ile tahsís edilmesin.

“Zamân-ı Âdem’den beri bir kánûndan hîç bir ferd şüzûz etmemek ve háricine çıkmamak olamaz. Evvelâ, bu kánûn-i tenâsül, mebde’ i‘tibârıyla, iki yüz bin envâ-ı hayvânâtın mebde’leriyle hark edilmiş ve nihâyet verilmiş. Ya‘nî, en evvelki pederleri ádetâ Âdem’leri hükmünde, iki yüz bin o evvelki pederler, kánûn-i tenâsülü hark etmişler. Peder ve vâlideden gelmemişler ve o kánûn háricinde vücûd verilmiş.

“Hem her bahârda gözümüzle gördüğümüz, yüz bin envâın kısm-ı a‘zamı, hadsiz efrâdları, kánûn-i tenâsül háricinde -yaprakların yüzünde, taaffün etmiş maddelerde- o kánûn háricinde îcâd edilir. Acabâ, mebdeinde ve hattâ her senede bu kadar şâzlarla yırtılmış, zedelenmiş bir kánûnu, bin dokuz yüz senede bir ferdin şüzûzunu akla sığıştıramayan ve nusús-ı Kur’âniyyeye karşı bir te’vîle yapışan bir akıl, kaç derece akılsızlık ettiğini kıyâs et.

“O bedbahtların kánûn-i tabií ta‘bîr ettiği şeyler, emr-i İlâhî ve irâde-i Rabbâniyyenin küllî bir cilvesi olan ádetulláh kánûn-

Lügat: teşebbüs, bedbaht, beyhûde, taaffün, hadsiz, hizmet, dilir, küllî, âmiyy