(Âhirzamânda Hazret-i Ísâ (as) nüzûlüne ve Deccâl’i öldürmesine áid ehâdîs-i sahîhanın ma‘nâ-yı hakíkíleri anlaşılmadığından, bir kısım záhir ulemâlar, o rivâyet ve hadîslerin záhirine bakıp şübheye düşmüşler.)

Hazret-i Ísâ ve Deccâl’den bahs eden bir kısım sahîh hadîslerde; Hazret-i Ísâ (as)’ın Deccâl ile mücâdelesi zamânında ve Hazret-i Ísâ (as)’ın şahs-ı Deccâl’i öldüreceği vakitte, Deccâl’in fevka’l-áde büyük ve minâreden daha uzun olduğu; buna mukábil Hazret-i Ísâ (as)’ın kámetçe çok küçük olduğu, hattâ Ísâ (as) on arşın atladıktan sonra ancak kılıcının Deccâl’in dizine erişebildiği, bu durumda Deccâl’in Ísâ (as)’dan on, belki yirmi misli yüksek kámette olduğu; Deccâl’in çıktığı gün bütün dünyânın onu işiteceği, kırk günde dünyâyı gezeceği, háriku’l-áde bir merkebinin olduğu, o merkebin bir kulağını yalancı Cennet, bir kulağını ise yalancı Cehennem yaptığı, o merkebin iki kulağının arası yetmiş karış olduğu ve benzeri bir takım ifâdeler yer almaktadır.

İşte bu nev‘í sahîh hadîslerde geçen Deccâl’in bu kadar azamet-i heykelde bulunmasını ve merkebinin háriku’l-áde hâllere mazhar olmasını bir kısım záhir ulemâ, sırr-ı teklîfe ve sırr-ı imtihâna münâfî olduğu ve nev-ı beşerde cârî olan ádetulláha muvâfık düşmediği için, akla muhálif gördüklerinden ve bunu zihinlerine yerleştiremediklerinden, bu çeşit ehâdîs-i Nebeviyyenin záhirine bakıp şübheye düşmüşler. Bu konudaki hadîsler sahîh oldukları için inkâr edememişler. Ancak, bu hadîslerin záhirî ma‘nâsı akla muhálif göründüğü için, bu nev‘í hadîslerin ma‘nâsında şübheye düşmüşler. (Veyâ sıhhatini inkâr edip), bir kısım ulemâ da bu sebebden