medâr olan dâr-ı âhireti ve ondaki Cennet’i ihtár edip delâlet ve işâret eder.” [65]

O hâlde, “sabâh, akşâm, yatsı, öğle ve ikindi” vakitlerinde Elláh’ı takdîs etmenin ma‘nâsı şudur ki: Bu kâinâtın Sáni’ı, teklîfî olarak insânın ef‘ál, akvâl ve ahvâlinden sudûr eden bütün günâh, hatá ve kusúrlardan mukaddestir. İnsânın teklîfî olarak işlediği bütün günâhlar, insânın irâdesine áiddir. Bu sebeble, mes’ûliyyeti insân yüklenir.

Hem o Zât-ı Akdes, bütün ehl-i küfür ve dalâletin bâtıl efkârından münezzehtir. Bütün ehl-i küfür ve dalâletin efkâr-ı bâtılası, onların cüz’î irâdelerinden sudûr etmiştir. Bu sebeble, mes’ûliyyet onlara áiddir.

Hem o Zât-ı Akdes, kâinâtta ve insânda tekvînî olarak aklın záhirine çirkin görünen bütün nekáis ve kusúrâttan müberrâdır. Kâinât ve insânda görünen nekáis ve kusúrât, kâinâtın ve insânın tabîatına áiddir.

سُبْحَانَ اللّٰهِ dediğimiz zamân, “Elláh’ın; zâtında, sıfâtında, esmâsında, ef‘álinde şerîki yoktur. Şerîklerden mukaddes ve berîdir” ma‘nâsını ifâde ediyoruz. “O Zât-ı Akdes’in zâtında, sıfâtında, esmâsında ve ef‘álinde şerîki yoktur” demek, mezkûr üç ma‘nâda takdîsât yapmak demektir. Ya‘nî:

1) Elláh (cc), insândan sudûr eden meásíden münezzehtir.

2) Ehl-i küfür ve dalâletin efkâr-ı bâtılasından mukaddestir.

3) Kâinâttaki nekáisten pâk ve müberrâdır.

Hulâsa: O Zât-ı Akdes, tekvînî ve teklîfî olarak bütün nekáis ve kusúrâttan berîdir. Küfür ve maásí, nekáis ve kusúrât, -hâşâ- Elláh’a zarar vermez, O’nu lekedâr etmez. Kâinâtta ve insânda görünen záhirî çirkinlikleri Cenâb-ı Hakk’a vermeyip tabîat-ı beşere ve tabîat-ı mevcûdâta vermek, iyi ve güzel olan şeyleri Elláh’a nisbet etmek, âdâb-ı Kur’âniyyedendir. Meselâ; hastalığı insâna veyâ başka bir sebebe vermek gibi. [66] Takdîs için noksánlıklar insânın enesine, kâinâtta da tabîata verilir. O noksánlıkları da Elláh (cc) yarattığı hâlde, Elláh’a vermek sû-i edebdir. Bununla berâber, kâinâtta görünen záhirî çirkinlik ve noksánlıkların hılkatinde de pek çok hikmetler ve maslahatlar mevcûddur.

Lügat: maslahat, mukaddes, hikmet, mezkûr, nisbet, âhiret, çirkin, âhire