irâdesidir. Hâşâ, Elláh, küfür ve günâha râzı değildir. [62] Küfür ve günâhı isteyen, insânın nefsidir. Kesb eden, insânın irâdesidir. Halk eden ise, Cenâb-ı Hak’tır.

Öyleyse, Elláh (cc), insî ve cinnî Şeytán’ların yeryüzünde irtikâb ettiği bütün şirk, küfür ve meásíden mukaddestir. Kusúr, ins ve cinnin irâdesine áiddir.”

Evet, o Zât-ı Akdes, küfür ve ma‘sıyyetin Hálık’ıdır. Ancak, küfür ve isyâna râzı değildir. Şerleri yaratmasında da pek çok hikmetler vardır. Sorumlu olan, irâde-i Şeytániyye ve irâde-i insâniyyedir. Hâşâ, Elláh’ın irâdesi ve ilmi değildir.

Üçüncü ma‘nâ: Şu kâinâtta tasarruf eden Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, aklın záhirine göre kusúr ve noksán telakkí edilen kâinâttaki bütün nekáis ve kusúrâttan mukaddes ve muarrâdır. 

Bu ma‘nâya göre, insân, سُبْحَانَ اللّٰهِ kelimesiyle i‘lân eder ki:

“Yâ Rab! Bu álemi hîç yoktan Sen yarattın. Daha sonra Arz’ın halîfesi olan insânı halk ettin. Fakat, bu álemde ba‘zı insânların hikmetini anlayamadığı için hóş görmediği ba‘zı noksánlıklar ve kusúrlar var. Aslında bunlar, Sana göre noksán ve kusúr değildir. Aklın záhirîsine göre noksán ve kusúr telakkí edilir. Meselâ, fırtınalı bir kış mevsiminde on kişinin fırtınadan veyâ soğuktan ölmesi, bahâr mevsiminde çiçeklerle donatıldıktan sonra güz mevsiminde yeryüzünün birden vefât etmesi, bize göre çirkindir. Bu álemde, yağmurun yağmasına rağmen arâzínin çorak olması sebebiyle gelişmemesi, güneşte kalan yiyeceğin kokması gibi çirkinlikler, noksánlıklar var. Bütün bunlar, bize göre çirkindir. Yâ Rab! Sen kâinâtta görünen ve kusúr telakkí edilen bu nev‘í bütün nekáis ve kusúrâttan münezzehsin. Başta ölüm olmak üzere, álemdeki záhirî bütün çirkinlikler, kusúrlar ve noksánlıklar eşyânın tabîatına áiddir.”

 Aklın záhirine göre kâinâtta tekvînen ba‘zı nekáis ve kusúrât görüldüğü gibi; insânlık áleminde de tekvînen ba‘zı nekáis ve kusúrât görülüyor. Meselâ; birisinin vücûdu eğri büğrüdür. Diğerinin saçı çıkmaz. Birinin boyu kısadır. Kezâ, iki insândan biri kábiliyyetlidir, her şeyi becerir. Diğerinin kábiliyyeti noksándır, elinden bir şey gelmez. İşte, bu nev‘í noksánlıklar, insânların tabîatına ve fıtratına áid olup, Elláh’a áid değildir.

Kâinâtta devâmlı bir deverân mevcûddur. Bu deverân netîcesinde fenâ ve

Lügat: mukaddes, tasarruf, irtikâb, hikmet, kelime, kindir, mevsim, rağmen, çirkin, cinnî, dilir, simin, sinin, vâcib