Hem meselâ: Dokuzuncu Makám-ı Álî olan Makám-ı Adâlet’e delâlet eden 

وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesinde geçen semâvât ve Arz’ın evâmir-i İlâhiyyeye itáat etmeleri, zerrece hadlerinden tecâvüz etmemeleri fiillerinde aklın záhirine göre görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât, tabîat ve eneye áiddir. Bu fiillerde görünen güzellikler ise, bin bir ism-i İlâhîye, bâ-husús Ádil ismine áiddir. Bu isimlerle muttasıf olan bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle, mevcûdât-ı álemi adem-i mutlaka atmakla, en büyük kusúru işlemez. Zîrâ, nihâyet derecede bir kemâl, nihâyet derecede bir kusúrla tevfîk edilemez. Öyle ise, haşrin vukúu muhakkaktır.

İşte, mevcûdâtın her biri birer eserdir. O eserlerin arkasında ef‘ál-i İlâhiyye gizlidir. Eserler, gizli olan o ef‘áli gösterir. O ef‘ál ise, bir menba‘ veyâ bir hazîne gibi olan Esmâü’l-Hüsnâ’yı gösterir. Hâl böyle iken, âsâr üzerinde ba‘zı çirkinlikler göründüğü zamân, âyet-i kerîme  hemen وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى ifâdesiyle, Elláh’ı o çirkinliklerden takdîs eder. Ya‘nî, güzel evsáfın Elláh’a, çirkin evsáfın ise tabîata, cin ve insin enâniyyetine áid olduğunu bildirir.

Hulâsa: Kusúrât, ikiye ayrılır. Teklîfî kusúrât, insânlara ve cinlere áiddir. Tekvînî kusúrât ise, tabîata áiddir.

Hem, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ “Semâvât ve Arz’da en yüksek sıfatlar, yalnız Elláh’a mahsústur” âyet-i kerîmesi, haşr-i a‘zamı ancak mezkûr evsáf ile muttasıf bir Zât’ın getireceğini ifâde etmektedir. Zîrâ, haşr-i a‘zam, ancak bin bir isim ve sıfat-ı İlâhiyyenin a‘zamlık mertebesindeki tecellîsiyle vücûda gelebilir.

Tevhîd ve haşri isbât sadedinde zikredilen “Dokuz Álî Makám”daki bütün bu temsîller, وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ cümlesi ile fezleke edildi. Bin bir isim içinde “Azîz” ve “Hakîm” isimleri ile netîce verildi. O Zât-ı Akdes, Azîz’dir. Emrinde gálibdir, nihâyetsiz kuvvet ve kudret sáhibidir. Mahlûkát ise, gáyet derecede zelîldir. 

Lügat: fezleke, mertebe, muhakka, udre(t), mezkûr, çirkin