salâtü vesselâm, risâletiyle dünyânın kapısını açtığı gibi, ubûdiyyetiyle de âhiretin kapısını   açar.” [572]

Hem insâniyyet de bir mi‘dedir. Akıl, fikir ve hayâl gibi duyguların ihtiyâcları bu dünyâya sığmadığından, ebedî bir hayâtı iktizá ederler. Ádî bir mi‘denin, fânî bir hayâtın devâmı için bir isteği olan rızkın te’mîni maksadıyla küre-i Arz bir sofra-i ni‘met olarak serildiği ve önüne konulduğu hâlde; insâniyyet gibi en büyük bir hakíkatın ebediyyet gibi en büyük bir isteğinin bu dünyâda kemâliyle verilmemesi, kâinâtta müşâhede ettiğimiz adâlet-i mutlaka fiiline ters düşer. O Ádil-i Mutlak, en ádî mahlûkun en ádî ihtiyâcını yerine getirsin de, en şerefli mahlûkun en büyük ihtiyâcını gidermesin, bu mümkin değildir. Zîrâ, adâlet, her hak sáhibine hakkını vermeyi iktizá eder. Birinin hakkını verip diğerinin hakkını vermemek, o adâlet fiiliyle bağdaşmaz. Mi‘denin ihtiyâc-ı fıtrî lisânıyla yaptığı duáya cevâb veren bir Ádil-i Mutlak; elbette insâniyyetin asıl ihtiyâcı olan ebediyyeti, bekáyı, likáyı da verecektir. Zîrâ, bu istek ve ihtiyâc, bütün peygamberlerin (as), bütün evliyâların ve bütün sálihlerin de isteğidir. Mâdem bu ihtiyâcın dünyâda yerine getirilmesi mümkin değildir. Öyle ise, bir dâr-ı beká ve bir mahall-i saádet olacaktır.

Üçüncü nev‘ duá: Iztırâr lisâniyle yapılan duáların kabûl edilmesidir. Çâresiz kalmış bir kimsenin duásının kabûlü ekseriyyâ görülmüştür. Meselâ; kırık bir tahta üstünde, denizin fırtınalarına kapılan bir insân; ölümle yüz yüze kalmışken, boğulmamak için kırık kalbiyle lisân-ı ıztırâr ile duá eder. Cenâb-ı Hak da, o ıztırâr lisâniyle yapılan duáyı kabûl edip fırtınayı dindirir, o muztarı sâhil-i selâmete çıkarmakla kurtarır.

Şimdi, en küçük bir mahlûkun en küçük bir ihtiyâcına cevâb veren, meselâ çekirdeğin isti‘dâd lisânıyla yaptığı duáyı kabûl edip ondan kocaman bir ağacı halk eden, nebâtâtın suya olan ihtiyâcını bilip semâ cânibinden yağmuru gönderen, muztar kalanların duásına icâbet eden bir Zât-ı Ádil, hîç mümkün müdür ki; nev-ı insânın isti‘dâd, ihtiyâc-ı fıtrî ve ıztırâr lisânıyla yaptığı bekáya dâir duásını kabûl etmesin. Zîrâ, insân, beká ve likáyı istiyor. Beká ebedî kalmak; liká ise, Elláh’a kavuşmak, mevcûdâttan ayrılmamak, sevdikleriyle bir arada kalmak isteğidir. İnsânın en büyük ihtiyâcı, rü’yetulláh ve Cennet’tir. Elbette, o Ádil-i Mutlak, insânın bu ihtiyâcına ve bu isteğine cevâb verecek, onun için ebedî bir álemi yaratacak,

Lügat: küre-i arz, peygamber, vesselâm, elbette, kurt(a), ediyye, ekseri, gönder, seriyy, âhiret, âhire