len vahyin hakíkatidir. Zîrâ, álem, nûr-i Muhammedî (asm)’dan yaratılmış ve o nûrla alâkadârdır. Ya‘nî, álem, daha dâire-i ilimde iken; ilk olarak o nûr-i Muhammedî (asm) yaratılmakla tecelliyyât-ı İlâhiye’nin âyinesi olmuş, daha sonra semâvât ve Arz ve sekeneleri o nûrdan yaratılmıştır. O hâlde, şu kâinâtın nizám ve intizámının zenbereği olan Güneş, záhiren Ay, yıldız, küre-i Arz ve sâir seyyârâtın imâmı gibi görünürse de; hakíkatte bütün mevcûdât-ı álemin imâmı, Zât-ı Muhammediyye (asm)’dır. O Zât-ı Ekrem (asm), Cenâb-ı Hakk’ı evsáf-ı kemâliyyesiyle tanıyıp tanıttırdığı ve rubûbiyyetine karşı küllî bir ubûdiyyetle mukábelede bulunduğu için, Hálık-ı Zü’l-Celâl, evvelâ onun nûrunu halk etmiş, o nûrdan da bütün kâinâtı yaratmıştır. Hem o nûr sâyesinde mevcûdât ademden kurtulup bekáya mazhar olmuştur. Bu sebeble, onun nûru bütün áleme yayılmış ve bütün álem onun nûrundan yaratıldığı için dünyâyı teşrîflerinde onu tanımış ve emrine imtisâl etmişlerdir. Meselâ: “Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmın ihbârı doğru çıkmak için, ehl-i tahkíkın tasdîkiyle, Güneş bir sâat tevakkuf etmiş. Ya‘nî, Arz, onun sözünü doğru çıkarmak için vazífesini, seyâhatını bir sâat ta‘tíl etmiştir ve o ta‘tíli, Güneş’in sükûnetiyle göstermiştir.” [540] Parmağını kaldırmış, eser-i mu‘cize olarak Ay’ı ikiye bölmüş. Ağaca “Gel” demiş, emr-i İlâhî ile ağaç yanına gelmiş. Ve hâkezâ, her nev‘í mevcûdâtta o  Zât-ı Ekrem (asm)’ın birer mu‘cizesi zuhûr etmiştir.

Şâyet o nûr, ya‘nî bütün peygamberlere gelen hakíkat-ı vahyin nûru olmasaydı, mevcûdât-ı álem yaratılmazdı.

Mâdem şu álemde her şey Elláh’a itáat eder. Hîç kimse haddini tecâvüz etmez. Kimse kimseye zulüm ve haksızlıkta bulunmaz. O’nun izzet ve azametine karşı her şey nihâyet zillettedir. Demek, o Zât-ı Akdes, adâletle iş görür. O hâlde, şu kâinâtta bir makám-ı adâlet vardır.

Kâinâttaki bu adâlet, o makámdan gelmektedir. Makám-ı adâlet ise, kesin olarak haşr-i cismânîyi ister. Çünkü, insân hakkında dahi o adâletin hakkıyla cereyân etmesi lâzımdır. Mâdem bu dünyâda insân hakkında bu adâletin tecellîsi hakkıyla görünmüyor. Öyle ise, bir ma‘dele-i ulyâ vardır. وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesinin ifâdesiyle,

Lügat: küre-i arz, muhammedî, peygamber, muhammed, tevakkuf, vesselâm, cereyân, sükûnet, ediyye, zillet, âliyye, küllî, sinin, sükûn