فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ cümlesi,

وَ تُصْبِحُونَ   فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ şeklinde gelmesi daha muvâfık iken, ح۪ينَ  kelimesi tekrâr edilmiştir. Âyet-i kerîme bu tekrârla işâret eder ki; oradaki tesbîh ile buradaki tesbîhin cinsi bir değildir, değişiktir. Ya‘nî, akşâm vaktine áid olan tesbîh ile sabâh vaktine áid olan tesbîh aynı cinsten değildir. Zîrâ, biri “celâl”e karşıdır; biri “cemâl”e karşıdır. Celâl ile cemâl ayrı ayrı olduğu için, bu vakitlerdeki tesbîhât da ayrı ayrı oluyor. Sabâh vakti, cemâli gösterir. O cemâlde bir azamet görünür. O azamet ise, celâle delâlet eder. Celâl ise, tesbîhi ister.

Hem her iki vaktin namâzı ayrıdır. Onun için Kur’ân, ح۪ينَ kelimesini tekrâr etti.

SEKİZİNCİ MES’ELE

Cenâb-ı Hak, ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ، وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ،  cümlelerinde,  ح۪ينَ kelimesini zikrettiği hâlde; وَعَشِيًّا  kelimesinden evvel, zamânı ifâde eden ح۪ينَ kelimesini zikretmedi. 

Hem,  تُمْسُونَ تُصْبِحُونَ، تُظْهِرُونَ kelimelerini fiil olarak getirdiği hâlde, عَشِيًّا  kelimesini fiil olarak getirmeyip, isim olarak getirdi. Bunun bir hikmeti şudur ki:

عَشِيًّا kelimesinin ifâde ettiği ikindi vakti, hem vaktin kemâlidir, nihâyetidir. Gün bittiği için, ح۪ينَ kelimesini zikretmedi. Bedâhetinden dolayı, zarf-ı zamânı ifâde eden ح۪ينَ kelimesi hazfedilmiştir. Evet, yevm (gün) akşâm vakti ile başlar. İkindi vakti ile nihâyet bulur. Kur’ân, bu ma‘nâya delâleten evvelâ تُمْسُونَ kelimesini zikretti. Cümleye عَشِيًّا kelimesiyle hıtâm vermesi lâzım gelirken, mezkûr ma‘nâları ifâde etmek için تُظْهِرُونَ kelimesinden önce