Beşincisi: Ölecek álemin yeniden dirilmesi mümkün müdür?

Altıncısı: Ta‘mîr-i dünyâ, vâkı‘ olacak mıdır? Ya‘nî, bu álem, ikinci def‘a tekrâr aynen diriltilecek midir?

Kur’ân-ı Azímü’ş-şân, pek çok âyâtıyla bu altı suâle muknî cevâb vermekle, haşir da‘vâsını isbât etmiştir.

İşte, Kur’ân, وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesiyle de bu altı suâle şöyle cevâb verip haşri isbât ediyor:

Birincisi: Haşre muktazí vardır. Evet, bu âyet-i kerîme, semâvât, Arz ve onlarda bulunan cümle mahlûkátın Cenâb-ı Hakk’ın emir ve irâdesine münkád olduklarını, kemâl-i itáat ile vazífe-i ubûdiyyetlerini îfâ ettiklerini, hîç birinin haddi aşmadığını, kavânîn-i İlâhiyyeye riáyet ettiklerini; ma‘nâsının câmiıyyetiyle nev-ı beşere ders veriyor. Demek, bütün kâinât, fıtrî olarak bir Ma‘bûd-i Bi’l-hakk’a ubûdiyyetlerini arz ediyorlar. Dâire-i ubûdiyyet, bütün gücüyle dâire-i rubûbiyyet hesâbına ve nâmına çalışıyor. Mâdem şu álemde küllî bir ibâdet icrâ olunuyor. Hem o ibâdete, hîç bir şerîkin müdâhalesi olmuyor. Elbette, o Ma‘bûd-i Bi’l-hak ve Ádil-i Mutlak, böyle bir ubûdiyyeti karşılıksız bırakmayacak; bir diyâr-ı bâkíde, her bir ábide, yaptığı ubûdiyyetine göre bir mükâfât verecektir. Bu, Ma‘bûd, Ádil ve Muhsin gibi esmânın muktezásıdır. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde şöyle buyruluyor:

“Şimdi, iki levha, iki dâire görünüyor. Biri: Gáyet muhteşem, muntazam bir dâire-i rubûbiyyet ve gáyet musanna‘, murassa‘ bir levha-i san‘at... Diğeri: Gáyet münevver, müzehher bir dâire-i ubûdiyyet ve gáyet vâsi‘, câmi‘ bir levha-i tefekkür ve istihsân ve teşekkür ve îmân vardır ki; ikinci dâire, bütün kuvvetiyle birinci dâirenin nâmına hareket eder.” [515]

Demek, haşre muktazí vardır.

İkincisi: Fâil muktedirdir. Zîrâ, semâvât, Arz ve onlarda bulunan hadsizmahlûkátı dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkaran; her bir mevcûda mahsús bir tavr-ı ubûdiyyeti ona ta‘lîm eden; her birini ayrı ayrı cihâzâtla techîz eden; muhtâc

Lügat: muhteşem, muktedir, muntazam, tefekkür, teşekkür, elbette, hareket, udre(t), birinc, hadsiz, küllî