وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesinin ma‘nâsı şöyle olur: “Semâvât ve Arz’da bulunan canlı ve cansız, şuúrlu ve şuúrsuz cümle mevcûdât Elláh’ın halkı, mülkü ve ábidi olduğu gibi; semâvât ve Arz da Elláh’ın halkı, mülkü ve ábididir ve O’na mutí‘dir. Göklerde ve yerde olan her şey, O’nun irâdesine tâbi‘dir. Zerreden Arş’a kadar bütün mevcûdâtın, kendileri için ta‘yîn edilen vazífelerini yerine getirmeleri, yaratılış gáyelerine muvâfık hareket etmeleri, onların ıbâdet ve itáatini, zikir ve tesbîhini ifâde eder.”

 Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mektûbât” adlı eserinde bu âyet-i kerîmenin tefsîri sadedinde şöyle buyruluyor:

“Bak kâinâttaki bütün mevcûdâta; zî-hayât olsun, câmid olsun, kemâl-i itáat ve intizám ile vazífe súretinde ubûdiyyetleri var. Bir kısmı şuúrsuz, hissiz oldukları hâlde, gáyet şuúrkârâne, intizámperverâne ve ubûdiyyetkârâne vazífe görüyorlar.

“Demek, bir Ma‘bûd-i Bi’l-hak ve bir Âmir-i Mutlak vardır ki, bunları ibâdete sevk edip istihdâm ediyor.” [501]

Evet, Cenâb-ı Hak, bu  âyet-i kerîmede geçen ve hasrı ifâde eden  لَهُ  kelimesiyle diyor ki: “Semâvât ve Arz, içindeki bütün mevcûdâtla berâber hem Elláh’ın kölesidir, hem mahlûkudur, hem de  mülküdür. O ise, mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Şeytán’ın ve kâfirin vücûdu da tekvînî olarak bunda dâhıldir. Zîrâ, Şeytán’ın ve kâfirin zerrât-ı vücûdu, tekvînî kánûnlara itáat etmekle zâkirdir. Ancak, onlar, irâdeleriyle ásídir. Küfür, şirk, şer ve günâh, Arş’tan vahiyle gelmemiştir. İnsândan sudûr eder, irâde-i insâniyyenin sarfından sonra yaratılır.”

Demek, كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesinin sarâhatiyle, semâvât, Arz ve içindeki cümle mahlûkát, fıtrî ve tekvînî olarak ister istemez Elláh’a itáat eder.  O’nun emrine münkad olup teslîmiyyet gösterir. Elláh’ın onlar hakkında murâd ettiği hayât ve memât, belâ ve musíbet, hastalık ve elem, zevâl ve fenâ, tebeddül ve tegayyür, hareket ve sükûn, iftirâk ve ictimâ‘ gibi pek çok hâlâta ister istemez boyun eğmektedirler. [502] İ‘tirâza hîç bir mevcûdun ne hakkı, ne de gücü vardır. Zîrâ, Mâlikü’l-Mülk O’dur. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Her ne kadar

Lügat: perverân, tasarruf, tebeddül, tegayyür, hareket, kelime, kâfir, sinin, sükûn, zâkir