lisân-ı hâl ve káliyle ubûdiyyetini ikrâr ve i‘tirâf edenler, ihlâs ve samîmiyyetle Elláh’a ibâdet edenler, namâz kılanlar, Elláh’ın kulu olduğuna dâir şehâdette bulunanlar demektir.

Ebû Saíd el-Hudrî’den rivâyet edildiğine göre, Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur:

“Kur’ân-ı Kerîm’de kunut masdarından müştak olan her bir kelime, itáat ma‘nâsındadır.” [498]

ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, “Dokuzuncu Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Adâlet”in tereşşüh ettiği bu âyet-i kerîmede, haşr-i cismânîyi isbât konusunda delîllerini serd etmeye devâm ediyor. Şimdi, “Dokuzuncu Makám-ı Álî” olan “adâlet” fiili ve “Ádil” ismi, zarûret derecesinde haşr-i cismânîyi nasıl iktizá ettiğini, mezkûr âyet-i kerîmenin tefsîrini yapmak súretiyle isbât edeceğiz. Şöyle ki:

Âyet-i kerîmede geçen مَنْ ism-i mevsúlünden murâd; ya zevi’l-akıl olan melek, cin ve insânlardır; ya da tağlîb tarîkıyle bütün mevcûdâttır.

Şâyet مَنْ ism-i mevsúlünden murâd, zevi’l-akıl ise; âyet-i kerîmenin ma‘nâsı şöyle olur:

“Mahlûkát-ı semâvât olan melâike ve rûhâniyyât, evâmir-i İlâhiyyeye imtisâl ederler ve rızá-i İlâhiyyeyi kazanmak için sa‘y ederler. [499] Yerde bulunan akıl sáhibi mahlûkáta (cin ve inse) gelince, onlar ibâdet için halk edilmişlerdir. [500] Bununla berâber, bir kısmı îmân ve ubûdiyyet tarîkını iltizâm ederken; kısm-ı ekserîsi fıtrat dîni olan İslâmiyyet’ten inhirâf ederler. Bunlardan bir kısmı, Elláh’ın Zât’ını kabûl etmemekle ta‘tíle düşer. Bir kısmı, Elláh’ın Zât’ını kabûl etmekle berâber, esmâ ve