“Beşer, şecere-i hılkatin en son cüz’ü olan meyvesidir. Malûmdur ki, bir şeyin semeresi, en uzak, en cem‘ıyyetli, en nâzik, en ehemmiyyetli cüz’üdür. İşte, bunun için, semere-i álem olan insân, en câmi‘, en bedî‘, en áciz, en zaíf ve en latíf bir mu‘cize-i kudret olduğundan, beşiği ve meskeni olan zemîn, âsümâna nisbeten maddeten küçüklüğüyle ve hakáretiyle berâber ma‘nen ve san‘aten bütün kâinâtın kalbi, merkezi, bütün mu‘cizât-ı san‘atın meşheri, sergisi ve bütün tecelliyyât-ı esmâsının mazharı, nokta-i mihrâkıyyesi ve nihâyetsiz faáliyyet-i Rabbâniyyenin mahşeri ve ma‘kesi ve hadsiz Hallâkıyyet-i İlâhiyyenin, husúsan nebâtât ve hayvânâtın kesretli envâ-ı sagíresinde, cevvâdâne îcâdın medâr ve çarşısı; ve pek geniş âhiret álemlerindeki masnûátın küçük mikyâsta nümûnegâhı ve mensûcât-ı ebediyyenin sür‘atle işleyen tezgâhı ve menâzır-ı sermediyyenin sür‘atle değişen taklîdgâhı ve besâtîn-i dâimenin tohumcuklarına sür‘atle sünbüllenen dar ve muvakkat mezraası ve terbiyegâhı olmuştur.

“İşte Arz’ın bu azamet-i ma‘neviyyesinden ve ehemmiyyet-i san’aviyesindendir ki, Kur’ân-ı Hakîm, semâvâta nisbeten, büyük bir ağacın küçük bir meyvesi hükmünde olan Arz’ı, bütün semâvâta denk tutuyor. 

"Onu bir kefede, bütün semâvâtı bir kefede koyuyor. Mükerreren,  رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ اْلاَرْضِ der.” [474]

ON YEDİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın üslûblarından biri de, sebeb-i kusúr tevehhüm edilen tekrârâtındaki lem‘a-i i‘câzıdır. Bu konu ile alâkalı iki misâl zikredilecektir:

Birinci Misâl:

 السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ   kelimelerinin tekrârâtında görünen lem‘a-i i‘câzdır.

Kur’ân-ı Kerîm, daha önceki âyet-i kerîmelerde semâ ve Arz’ı zikrettiği hâlde,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِأَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesinde dahi semâ ve Arz’ı tekrâr zikretti. Bu âyette, semâ ve Arz’ın, iki mutí‘ asker gibi o Hayy-ı Kayyûm’un emrine nasıl râm olduğu hakíkati, ins ve 

Lügat: terbiyegâh, ebediyyen, maddeten, nisbeten, semer(e), tevehhüm, şecer(e), terbiye, udre(t), birinc, ediyye, hadsiz, kelime, meşher, nisbet, tezgâh, âhiret, nâzik, âhire, îdgâh