وَاِنَّ الدَّارَ اْلاٰخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ işâretiyle, şu dünyâda câmid, şuúrsuz ve mühim vazífeler gören zerrât-ı Arzıyyenin elbette taşı, ağacı, her şeyi zî-hayât ve zî-şuúr olan âhiretin ba‘zı binâlarında derc ve isti‘mâli, muktezá-yı hikmettir. Çünkü, harâb olmuş dünyânın zerrâtını dünyâda bırakmak veyâ ademe atmak, isrâftır.” [472]

“Evet,

وَمَا هٰذِهِ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلاَّ لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَاِنَّ الدَّارَ اْلاٰخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ

sırrınca, şu dâr-ı dünyâda, câmid ve şuúrsuz ve hayâtsız maddeler, orada şuúrlu hayâtdârdırlar. Buradaki insânlar gibi orada da ağaçlar, buradaki hayvânlar gibi oradaki taşlar emri anlar ve yapar. Sen bir ağaca desen, ‘Filan meyveyi bana getir’, getirir. Filan taşa desen, ‘Gel’, gelir. Mâdem taş, ağaç, bu derece ulvî bir súret alırlar…” [473]

İşte, Kur’ân, dünyâdaki bu hárika ef‘ál-i Rabbâniyyeyi zikretmek súretiyle âhiretteki ef‘ál-i İlâhiyyeyi kalbe kabûl ettirir ve zihni tasdîka müheyyâ eder. “Bunu yapan, onu da yapabilir” der. Zîrâ, ikisi aynı fiildir.

ON ALTINCI ÜSLÛB: Kur’ân-ı Hakîm’in bir üslûbudur ki, devâmlı olarak pek çok âyâtında, küçüklüğü ve hakáretiyle berâber küre-i Arz’ı, semâvât ile denk tutuyor; onu bir kefede, semâvâtı bir kefede bırakıyor.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِأَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesinde de küre-i Arz’ı, semâ ile berâber zikretmekle; küre-i Arz’ı, semâ álemine denk tuttuğunu, onu bir kefede semâyı da bir kefede bıraktığını ifâde ediyor. Kur’ân-ı Hakîm, küre-i Arz’ın azamet-i ma‘neviyyesinden ve ehemmiyyet-i san‘aviyyesinden dolayı onu semâvâta denk tutmuştur. Bu mes’ele, Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde şöyle îzáh edilmiştir: