âyet-i kerîmesinde zikredilen semâ ve Arz’ın yoktan var edilmeleri, “delîl-i ihtirâ‘”dır. Ya‘nî, semâ ve Arz’ın yoktan yaratılışı, bir Hálık’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder.

Hem semâ ve Arz’ın yaratılışında “imkân delîli” de mevcûddur. Evet, semâ ve Arz mümkinü’l-vücûddur. Ya‘nî, tesâviyyü’t-tarafeyndir. Ya‘nî, bunların vücûda gelmesi ile vücûda gelmemesi arasında bir zarûret yoktur. O hâlde, semâ ve Arz’ın varlığını yokluğuna tercîh etmek için bir irâde, bir sebeb lâzımdır. Bu ise, bir Mürîd ve Müsebbib’i ister. Bu Mürîd ve Müsebbib’in vücûdu ise mümkin değil, vâcib olması lâzımdır. O da, Vâcibü’l-Vücûd olan Elláh’tır. Zîrâ, Elláh, mümkin olan kâinâtın cinsinden olamaz.

ON BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân, mevcûdâta ma‘nâ-yı ismî ile değil, ma‘nâ-yı harfiyle bakar. Ya‘nî, onlardan nefisleri hesâbına değil, esmâ-i İlâhiyye hesâbına bahseder. Bütün mevcûdâtın esmâ-i İlâhiyyeye âyine olduğunu bildirir.

İşte, Kur’ân-ı Kerîm,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِأَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesinde semâ ve Arz’ın kıyâmını nazara verir. Bu kıyâmın, Kayyûmiyyet-i İlâhiyye ile olduğunu ifâde eder. Kayyûmiyyet fiilinden Kayyûm bir Zât’a nazarları çevirir. Başta Kayyûm ismi olmak üzere, esmâ-i İlâhiyyeye âyine olması hasebiyle semâ ve Arz’dan bahseder.

 Evet, her şeyin kendine bakan ciheti bir ise, Hálık’ına bakan vecihleri bindir. Semâ ve Arz, bir cihette kendilerini ta‘rîf eder. Ancak, Hálık’larını, bin bir isim ve sıfatıyla tavsíf eder. 

ON İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân, pek çok âyetinde kâinâtın ve insânın aczini ve fakrını göstermekle, onların havf ve muhabbet hislerini tahrîk ederek onları takvâ ve amel-i sálihe irşâd eder.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِأَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ