وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesiyle, semâ ve Arz’ı birer eser olarak nazara verir. Daha sonra semâ ve Arz’ın evâmir-i tekvîniyyeye itáatlerini gösterir. Bu ise, ef‘ál-i İlâhiyyeden “hikmet ve Kayyûmiyyet” fiillerine delâlet eder. “Fiil fâilsiz olmaz” káidesine binâen, Kayyûmiyyet ve hikmet fiilleri ise, “Kayyûm ve Hakîm” isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder.

Demek, bu âyet-i kerîme, semâ ve Arz’da tezáhür eden Kayyûmiyyet ve hikmet fiillerinden Kayyûm ve Hakîm bir Zât’ın vücûduna intikál ettirir.

İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın yedi i‘câz ciheti vardır. Bu i‘câz cihetlerinden birisi de Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın ihbârât-ı gaybiyyesidir. Bu ihbârın bir nev‘ı de, hakáik-ı İlâhiyyeye ve hakáik-ı kevniyyeye ve umûr-ı uhreviyyeye dâir ihbârât-ı gaybiyyesidir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesiyle, hakáik-ı kevniyyeden olan semâ ve Arz’ın bir tek emirle kıyâmda bulunduğunu ifâde ediyor.

Hem semâ ve Arz’ın O’nun emriyle ayakta durmasını nazara vermekle, Kayyûmiyyet ve azamet gibi evsáf-ı kudsiyye ile vücûb-i vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât ediyor. Bununla da, hakáik-ı İlâhiyyeyi ders veriyor. Evet, O, Kayyûm-i Semâvât ve Arz’dır. Semâvât ve Arz, O’nun emrine itáat ederek ayakta duruyorlar.

Hem insânların bir da‘vetle, kabirlerinden çıkıp da‘vet-i İlâhiyyeye sür‘atle icâbet etmelerini beyân buyuruyor. Bununla da, umûr-ı  uhreviyyeden haber veriyor.

Bütün bunlar, bir Nebiyy-i ümmîye göre gayb haberlerdendir. Bir ümmînin, böyle gaybî haberlerden bahsetmesi mümkin değildir. Öyle ise, Kur’ân, Kelâ-