ve Arz’ın bir emirle yoktan îcâd edilmeleri ve emr-i İlâhîyle káim olmaları fiillerinde görünen bütün güzellikler, “Mûcid, Kayyûm, Hâkim, Hakem ve Hakîm” gibi esmâya áiddir. Bu fiillerde aklın záhirine göre görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât ise tabîata áiddir.

وَهُوَ الْعَز۪يزُ   cümlesi ifâde eder ki: O nihâyetsiz izzet sáhibi olan Zât-ı Akdes, semâ ve Arz’ı bir emirle îcâd eder; ve semâ ve Arz, O’nun emriyle káim olurlar. O Zât-ı Akdes, bununla izzetini gösterir. Demek, O, Azîz’dir. Semâ ve Arz ve içlerindeki mahlûkát zelîldir. Böyle nihâyetsiz izzet sáhibi bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle izzetini lekedâr etmez.

 الْحَك۪يمُ۟ ism-i İlâhîsi ifâde eder ki: O nihâyetsiz hikmet sáhibi olan Zât-ı Akdes; semâ ve Arz’ı bir emirle îcâd eder, ve semâ ve Arz O’nun emriyle káim olurlar. Böylece, hâkimiyyet-i İlâhiyye ile nizám-ı álem vücûd bulur. Bununla hikmetini gösterir. Böyle nihâyetsiz hikmet sáhibi bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle nihâyetsiz hikmetini abesiyyete kalb ettirmez.

Demek, Rûm Sûresinin 27. âyet-i kerîmesi, ma‘nâ cihetiyle 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesinin hulâsasıdır, ona bakar ve onun ma‘nâsını te’kîd eder. Husúsan,وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ   fezlekesiyle, bu âyetin ifâde ettiği tevhîd ve haşrin bütün delâilini birden tazammun eder. Zîrâ, Azîz ve Hakîm isimleri esmâ-i hüsnâdan olduğu için, sarâhaten tevhîdi gösterir. “Esmâ-i İlâhiyye’nin ma‘nâsı haşirsiz olmaz” hakíkati ise, bi’z-zarûre haşir akídesini isbât eder.

 وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟

âyet-i kerîmesi, “Sekizinci Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Hikmet”in tereşşüh ettiği

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا

Lügat: hâkimiyyet, tazammun, fezleke, hikmet, çirkin, sinin