bir ordu şeklinde ‘Emr-i Kün Feyekûn’den gelen fermânlara kemâl-i inkıyâdla itáat ettirmesi, ism-i Kayyûm’un a‘zamî cilvesine bir ölçü olduğu gibi; her bir mevcûdun zerreleri dahi, yıldızlar gibi sırr-ı Kayyûmiyyetle káim, ve o sır ile beká ve devâm ediyorlar. Evet, bir zî-hayâtın cesedindeki zerrelerin her bir a‘záya mahsús bir hey’et ile küme küme toplanıp dağılmadıkları ve sel gibi akan unsurların fırtınaları içinde vaz‘ıyyetlerini muhâfaza edip dağılmamaları ve muntazaman durmaları, bi’l-bedâhe kendi kendilerinden olmayıp, belki sırr-ı Kayyûmiyyetle olduğundan; her bir cesed muntazam bir tabur, her bir nev‘í muntazam bir ordu hükmünde olarak bütün zî-hayât ve mürekkebâtın zemîn yüzünde ve yıldızların fezá áleminde durmaları ve gezmeleri gibi, bu zerreler dahi hadsiz dilleriyle sırr-ı Kayyûmiyyeti i‘lân ederler.” [454]

Evet, semâ ve Arz’ı direksiz ayakta tutan, onları zevâlden, fenâdan, yıkılıp dağılmaktan muhâfaza eden, Kayyûm olan Elláh’tır. Kayyûm-i Semâvât ve Arz, yalnız O’dur. Semâ ve Arz’ın mutlak hâkimi O’dur. Eğer semâ ve Arz, zevâl ve fenâya, tahrîb ve inhilâle ma‘rûz kalsalar, Elláh’tan başka hîç bir sebeb onları tutamaz. O Zât-ı Kayyûm, nihâyetsiz ilim ve irâdesiyle, hikmet ve kudretiyle bu álemi ayakta tutuyor. Elláh’tan başka hîç kimsenin semâ ve Arz’ı ayakta tutmaya gücü yoktur. Bırakın semâ ve Arz’ı ayakta tutmayı, kendilerini bile ayakta tutmaya güç yetiremeyen varlıkların Rab olmaları, İlâh olmaları mümkin değildir. Elláh (cc), nihâyetsiz hikmetiyle bu kâinâtta vaz‘ ettiği tekvînî kánûnlar vâsıtasıyla bu álemi nizám ve intizám altına almış, onu sukúttan, dağılmaktan ve yıkılmaktan muhâfaza ediyor. Ancak me’mûriyyeti bittiği zamân, ya‘nî ecel-i müsemmâsı geldiği zamân yıkılmaya, dağılmaya, harâb olmaya başlar. Artık hîç bir güç ve kuvvet, onun önüne geçemez. Semâ ve Arz, haşir  sabâhında tekrâr halk edilecek, hesâbtan sonra semâ ve Arz, başka bir semâ ve Arz’a tebdîl edilecektir. [455] Ya‘nî, Cennet’e gidecekler ve orada isti‘mâl edileceklerdir.

Evet, her bir mevcûdun bir ecel-i müsemmâsı olduğu gibi, semâ ve Arz’ın da bir eceli müsemmâsı vardır. O ecel geldiğinde, semâ ve Arz sekerâta girip vefât eder. Gelecek âyet-i kerîmeler, semâvât ve Arz’ın bu ecelinden şöyle bahsetmektedir:

مَا خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَٓا اِلَّا بِالْحَقِّ وَاَجَلٍ مُسَمًّىۜ

Lügat: kün feyekûn, muntazaman, emr-i kün, muntazam, udre(t), hadsiz, hikmet, hilâle