bi’l-bedâhe ve bi’z-zarûre ve umûm kâinâtın şehâdetiyle muhakkak ve meşhûd olan rahmet-i İlâhiyyenin vücûdunu inkâr etmek lâzım gelir. Hâlbuki, rahmet, Güneş’ten daha parlak bir hakíkat-ı sâbitedir. Bak, rahmetin cilvelerinden ve latíf âsârından olan aşk ve şefkat ve akıl ni‘metlerine dikkat et. Eğer firâk-ı ebedî ve hicrân-ı lâ-yezâlîye, hayât-ı insâniyye incirâr edeceğini farz etsen; görürsün ki: O latíf muhabbet, en büyük bir musíbet olur. O lezîz şefkat, en büyük bir illet olur. O nûrânî akıl, en büyük bir belâ olur. Demek, rahmet, -çünkü, rahmettir- hicrân-ı ebedîyi, muhabbet-i hakíkıyyeye karşı çıkaramaz.” [447]

“Evet, Rahmân ve Rahîm olan Sáni-ı Hakîm’in rahmeti, rahmetlerin en büyüğü olan saádet-i ebediyyenin geleceğini tebşîr ediyor. Zîrâ, rahmet, ancak saádet-i ebediyye ile rahmet olur. Ve ni‘met, ancak o saádet ile ni‘met olur. Evet, bütün ni‘metleri nıkmetlere çeviren ebedî ayrılmaktan doğan ve umûmî mâtemlerden yükselen o belâlardan, kâinâtı, bi’l-hássa şuúrlu olan mahlûkátı kurtaran şey, saádet-i ebediyyenin gelmesidir. Çünkü, bütün ni‘metlerin, râhatların, lezzetlerin rûhu olan saádet-i ebediyye gelmezse, umûm kâinâtın şehâdetiyle sâbit olan ve Güneş gibi parlayan rahmet ve şefkat-i İlâhiyyenin bedâhetine karşı mükâbere ile inkâr lâzım gelir.

“Ey Habîb-i Şefîk ve ey Şefîk-ı Habîb! Ey Saíd-i Mecîd ve ey Mecîd-i Saíd! Rahmet-i İlâhiyyenin en latífi, en zarîfi, en lezîzi olan muhabbet ve şefkatine bakınız. O muhabbet ve şefkati, firâk-ı ebedî ve hicrân-ı lâ-yezâlî ile karşıladığınız takdîrde; vicdân, hayâl ve rûh ne hâle gireceklerdir. O muhabbet ve o şefkat en büyük, en tatlı bir ni‘met iken, en azím bir musíbete, bir belâya inkılâb eder. Acabâ, göz önünde bi’l-bedâhe görünen rahmet-i İlâhiyye, firâk-ı ebedînin muhabbet ve şefkat aleyhine

hücûm etmesine müsâade eder mi? (Valláhi hâyır!..) لاَ وَاللّٰهِ Ancak, o rahmetin şe’nindendir ki, firâk-ı ebedîyi hicrân-ı lâ-yezâlîye, hicrân-ı lâ-yezâlîyi firâk-ı ebedîye ve adem-i mutlakı da her ikisine musallat eder ki; o firâkların, o hicrânların kökleri  ortadan  kalksın.” [448]

Hulâsa: Mezkûr îzáhattan anlaşıldı ki; kâinâtta tecellî eden “rahmet” sıfatının makámı ve “Rahîm” ismi, zarûreten haşri iktizá eder. Mâdem şu kâinâtta rahmet sıfatı bi’l-müşâhede görülüyor. Kâinâtta tekvînen ve teklîfen bu kadar rahmetini izhâr eden bir Zât-ı Rahîm, elbette bu kadar şefkat ve merha-

Lügat: ebediyyen, muhabbet, elbette, kurt(a), muhakka, bit(e), dikkat, ediyye, mezkûr, şefkat, inkâr