alacak ve izzetini muhâfaza edecektir. O gün bütün insânlar, “Azîz” isminin tam ma‘nâsıyla tecellî ettiğini müşâhede edeceklerdir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde bu konu şöyle îzáh edilmiştir:

“Nasıl küfür, Cehennem’e dühúlüne sebebdir; öyle de, Cehennem’in vücûduna ve îcâdına dahi sebebdir. Zîrâ, küçük bir hâkimin küçük bir izzeti, küçük bir gayreti, küçük bir celâli bulunsa; bir edebsiz ona serkeşâne dese: ‘Beni te’dîb etmezsin ve edemezsin!’ Herhâlde, o yerde hapisháne yoksa da, tek o edebsiz için bir hapisháne teşkîl edecek, onu içine atacaktır. Hâlbuki, kâfir, Cehennem’i inkâr ile, nihâyetsiz izzet ve gayret ve celâl sáhibi ve gáyet büyük ve nihâyetsiz kadîr bir Zât’ı tekzîb ve isnâd-ı acz ediyor, yalancılıkla ve acz ile ittihâm ediyor, izzetine şiddetle dokunuyor, gayretine dehşetli dokunduruyor, celâline ásíyâne ilişiyor. Elbette, farz-ı muhâl olarak, Cehennem’in hîç bir sebeb-i vücûdu bulunmazsa da; şu derece tekzîb ve isnâd-ı aczi tazammun eden küfür için bir Cehennem halk edilecek, o kâfir içine atılacaktır.” [33]

“Hakîm” ismi de, ehl-i îmân ve táatın taltífini iktizá eder. Zîrâ, ehl-i îmân, Ma‘bûd-i Bi’l-hakka îmân etmişler, takvâ dâiresinde bulunmuşlar, amel-i sálih işlemişler, vazífe-i asliyyelerini edâ etmekle o Zât-ı Akdes’i râzı etmişlerdir. Hem dâr-ı imtihân ve tecrübe olan dünyâda, bu uğurda pek çok meşakkat ve sıkıntı çekmişlerdir. Bir kısmı canını, malını, belki bütün dünyâsını lillâh ve fî sebîlillâh için fedâ etmişlerdir. Elbette, kâinâttaki âsârının şehâdetiyle nihâyet derecede hikmet sáhibi olan şu kâinâtın Sáhib ve Mâliki, bütün bu hukúku záyi‘ etmek, başta Habîbulláh (asm) olmak üzere ehl-i îmânın îmân ve ubûdiyyetlerini karşılıksız bırakmak súretiyle nihâyetsiz hikmetini, nihâyetsiz abesiyyete kalbettirmeyecektir. Demek, haşir ve neşir haktır.

Hulâsa: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, bu “Dördüncü Merhale”de haşr-i cismânîyi tekrâr da‘vâ etmekle te’kîd ve takviye eder. Bu mes’elede aslâ şek ve şübhe olamayacağını, zerre kadar aklı olanın bir hads-i kat‘í ile hemen haşr-i cismânî hakíkatine intikál etmesi gerektiğini ortaya koyar.

Demek, tefsîrini yaptığımız âyet-i kerîmelerde ifâde edilen hakíkat, haşr-i cismânî da‘vâsı ve onun isbâtıdır. Mâdem “Dokuz Álî Makám”ın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmelerden önceki ve sonraki âyet-i kerîmelerde haşr-i cismânî hakíkati sarâhaten da‘vâ edilmiştir. Hattâ, bu da‘vâ, her iki âyet-i kerîmede aynı kelimelerle  ifâde edilmiştir. Şöyle ki;

Lügat: serkeşâne, cehennem, meşakkat, tazammun, dehş(e), elbette, merhale, takviye, tecrübe, dehşet, hikmet, kelime, serkeş, şiddet, inkâr, kâfir, şübhe