İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesiyle, şimşek, yağmur ve küre-i Arz’ı birer eser olarak nazara veriyor. Bu eserler, hem san‘atı gösterir, hem de ni‘meti ifâde eder. San‘at ve ni‘met ise, bir Sáni‘ ve bir Mün‘ım’in vücûb-i vücûdunu ve vahdetini zarûreten iktizá eder. Evet, bütün akl-ı beşer toplansa, şimşeğin san‘atiyyetini ve ondaki güçlü enerjiyi çözemez. Kezâ, âyet-i kerîmede مَٓاءً kelimesi, nekre olarak zikredilmesiyle ifâde eder ki; su, gáyet hárika bir mu‘cize-i kudrettir, beşer suyun mâhiyyetini anlamakta áciz kalır. Kezâ, kup kuru topraktan nebâtât ve hayvânâtın çıkması, elbette háriku’l-áde bir hâdisedir. Elbette, bu hárika san‘atlar, bir Sáni’ın vücûduna delâlet eder.

Hem mezkûr âsâr üzerinde büyük bir ni‘met de görünür. Meselâ; suyun insân için sayılamayacak kadar fâideleri çoktur. Zîrâ, su, hayâttır. Kezâ, nev-ı beşerin rızkı, küre-i Arz’da te’mîn edilmektedir.

DOKUZUNCU ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, vücûb-i vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât ederken pek çok aklî delîl serd eder. Bunlar, “ihtirâ‘, imkân ve ınâyet” gibi delîllerdir.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesinde beyân edilen şimşeği yaratmak, semâ cânibinde yağmuru halk etmek ve yeri nebâtât ve hayvânâtla ihyâ etmek fiillerinde “delîl-i ihtirâ‘” mevcûddur. Zîrâ, bunların yaratılışı, bir Hálık’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder.

Hem şimşeği yaratmak, semâ cânibinde yağmuru halk etmek ve yeri nebâtât ve hayvânâtla ihyâ etmekte “imkân delîli” de mevcûddur. Zîrâ, bu eserler, önceden yoktu. Sonradan yaratıldı. Öyle ise, onların varlığını yokluğuna tercîh eden mutlaka bir müreccih vardır ki; O da Vâcibü’l-Vücûd olan Cenâb-ı Hak’tır. 

Lügat: küre-i arz, elbette, udre(t), atiyye, enerji, hâdise, kelime, mezkûr, fâide, hâdis, imkân, vâcib