elbette tesádüfe, tabîata ve esbâba havâle edilemez. Bütün bunlar, nihâyetsiz ilim ve kudret sáhibi bir Zât-ı Akdes’in vücûb-i vücûd ve vahdetine delâlet eder. Yerlerin ve göklerin, Güneş’in ve rüzgârın, bulutların ve buharın, sıcaklığın ve soğuğun müstakil bir hareketleri bulunmadığına, emir tahtında hareket ettiklerine şehâdet eder. Elbette, kâinâttaki bu nev‘í âsârıyla nihâyetsiz ilim ve kudretini gösteren bir Zât, haşr-i a‘zamı getirmekten áciz kalamaz. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mesnevî-i Nûriyye” adlı eserinde şöyle deniliyor:

“Ve kezâ bulut ile Arz arasında cereyân eden su alış-verişine bakınız ki; Arz suyu buhar şeklinde buluta veriyor, bulut da kendi fabrikalarında lâzımgelen ameliyyâtı yaptıktan sonra buz, kar, yağmur şeklinde iáde ediyor. Sanki o câmid cirmler, lisân-ı hâlleriyle, telsiz telgraf gibi biribiriyle konuşur ve yekdiğerine arz-ı ihtiyâc ediyorlar. Bi’l-hássa bütün o ecrâm ádetâ el ele vermiş gibi, kemâl-i ciddiyyetle zevi’l-hayâta lâzım olan şeyleri tedârik etmek hizmetinde sa‘y ediyorlar ve bir Müdebbir’in emrine bağlı olup bir gáyeye teveccüh ediyorlar.” [407]

اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

“İnsânlara korku ve ümîd vermek üzere şimşeği göstermesinde ve semâdan yağmuru indirip öldükten sonra Arz’ı o yağmur vâsıtasıyla diriltmesinde, aklını kullanan bir kavim için delâil-i tevhîd ve haşir ve ders-i ibret vardır.”

Kur’ân-ı Kerîm, bu âyet-i kerîmede beyân edilen âsâr üzerinde nev-ı beşeri düşünmeye, aklını kullanmaya sevk ediyor. Meselâ; berk ve yağmur eserleri üzerinde düşünmesini istiyor. Yağmurun o bulutlarda nasıl teşekkül ettiğini; suyun tabîatına zıd olduğu hâlde, zemîn ve semâ arasında o yağmur yüklü bulutların nasıl durduğunu; zararlı bir kitle hâlinde yere düşüp zî-hayâta zarar vermediğini; su ile ateş biribirine zıd iki unsur olduğu hâlde, su dolu olan bulutlardan şimşek vâsıtasıyla ateşin ve ışığın nasıl çıktığını; o dehşet verici sesin nasıl vücûda geldiğini; bulutlardan gelen yağmur vâsıtasıyla ölmüş, kurumuş olan küre-i Arz’ın nasıl dirildiğini nazara veriyor. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” adlı eserinde şöyle deniliyor:

“Sonra yağmura bakar, görür ki: Yağmurun tâneleri sayısınca menfaatler ve katreleri adedince Rahmânî cilveler ve reşhaları mikdârınca hikmetler içinde

Lügat: ders-i ibret, küre-i arz, teveccüh, teşekkül, yekdiğer, cereyân, dehş(e), elbette, fabrika, hareket, menfaat, mesnevî, udre(t), dehşet, hikmet, hizmet, meliyy, rüzgâr