ÂYET-İ KERÎMEDEN ÇIKARILAN BİR NÜKTE-İ KUR’ÂNİYYE

Bu âyet-i kerîmede rızkı taleb etmek konusunda مِنْ فَضْلِه۪ kelimesi kullanıldığı hâlde, uyumak fiilinde bu kelime kullanılmamıştır. Zîrâ, rızkı taleb etmekte záhiren insânın kesbi ve irâdesi vardır. İnsân, bu fiile tesáhüb etmemesi için مِنْ فَضْلِه۪ kelimesiyle îkáz edilmiştir. Geceleyin veyâ gündüzleyin uyumak fiilinde ise, insânın irâdesi yoktur. Zîrâ, uyumak ve uykuya engel olmak insânın elinde değildir. Pek çok insân uykusuzluk hastalığına mübtelâ olur, uyumak ister, ne kadar hırs gösterse de uyuyamaz. Ba‘zan da uykudan gözünü açamaz. Uyumak istemediği hâlde, uyumak mecbûriyyetinde kalır. Bu sebeble, uyku için مِنْ فَضْلِه۪ kelimesi kullanılmamıştır. Zîrâ, bu, doğrudan doğruya Elláh’ın irâdesiyledir. İnsânın irâdesine bağlı değildir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserlerinde şöyle buyrulmaktadır:

“Gece kalben nevmi merâk edersin, bakıyyesini de kaçırıp uyanık kalırsın.” [366]

“Hem meselâ: Gecede uykun kaçmış, sen yatmak istesen, lâkayd kalsan uykun gelebilir. Eğer hırs ile uyku istesen; ‘Aman yatayım, aman yatayım’ dersen, bütün bütün   uykunu  kaçırırsın.” [367]

ÂYET-İ KERÎMEDE MEVCÛD OLAN EDEBÎ SAN‘ATLAR

Bu âyet-i kerîmede ihtibâk san‘atı vardır. Şöyle ki; مَنَامُ kelimesiyle قِيَامُ kelimesini hátırlatır. Zîrâ, nevmin nihâyeti kıyâmdır. اِبْتِغَاءُ kelimesiyle de اِنْقِطَاعُ kelimesini hátırlatır. Zîrâ, ibtiğáin bidâyeti inkıtá‘dır. Birincinin nihâyeti, ikincinin ise bidâyeti hazfolmuştur. Takdîr-i kelâm şöyle olur:

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَقِيَامُكُمْ بِالنَّهَارِ وَانْقِطَاعُكُمْ بِالَّيْلِ وَابْتِغَاؤُكُمْ بِالنَّهَار