“İşte, Kur’ân-ı Hakîm, şu âyetle, beşeri, şimdiki terakkıyyâtında pek çok geri kaldığı en yüksek noktalara, en ileri hudûda, en nihâyet mertebelere, arkasına dest-i teşvîkı vurup, parmağıyla o mertebeleri göstererek, ‘Haydi, arş ileri!’ diyor.” [298]

Elláh (cc), dünyânın bu üç yüzünü Kur’ân vâsıtasıyla ders verdikten sonra, mes’eleyi getirip insânın ahvâl, akvâl, ef‘álini nizám ve intizám altına alan teklîfe bağlıyor. Ya‘nî, “Nasıl ki, bu álemin sistemini bir kánûnla yarattım, netîcelendirdim. Álemde tekvînî kánûnları vaz‘ ettiğim gibi, teklîfî kánûnları da semâvî kitâblar ve peygamberler vâsıtasıyla vaz‘ ettim. Öyleyse, teklîfî kánûnlara tâbi‘ olun” diyor.  Ya‘nî, Kur’ân, hem tekvîn hakíkatini ders veriyor, hem de insânın akvâl, ahvâl ve ef‘álini nizám altına alan teklîfin hakíkatini ders veriyor. Tekvîn ve teklîfi berâberce yürütüyor. Kim bu tekvîni yaratmışsa, haşri getiren de O’dur. Kim álemde bu tekvînî kánûnları vaz‘ etmişse, Kitâb ve Sünnetteki evâmir ve nevâhîyi de O vaz‘ etmiştir. Ayrı ayrı olamaz. Ayrı ayrı olduğu zamân álemde zelzele başlar ve sonunda álem harâb olur. Zîrâ, insân, teklîfe muhálefet ettiği zamân, tekvîn onun aleyhine döner, ona ma‘nen gadab ve hiddet eder. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” ve “Lem‘alar” adlı eserlerinde şöyle buyruluyor:  

“Şirk ve küfür cinâyeti, kâinâtın bütün kemâlâtına ve ulvî hukúklarına ve kudsî hakíkatlarına bir tecâvüz olduğu cihetledir ki, ehl-i şirk ve küfre karşı kâinât kızıyor ve semâvât ve Arz hiddet ediyor ve onların mahvına anâsır ittifâk edip, kavm-i Nûh aleyhisselâm ve Ád ve Semûd ve Fir‘avn gibi ehl-i şirki boğuyor, gark ediyor. تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ âyetinin sırrıyla Cehennem dahi ehl-i şirk ve küfre öyle kızıyor ve kızışıyor ki, parçalanmak derecesine geliyor.” [299]  

“Ey cirmi ve cismi küçük ve cürmü ve zulmü büyük ve ayb ve zenbi azím bî-çâre insân! Kâinâtın hiddetinden, mahlûkátın nefretinden, mevcûdâtın öfkesinden kurtulmak istersen, işte kurtulmanın çâresi: Kur’ân-ı Hakîm’in dâire-i kudsiyyesine girmektir ve Kur’ân’ın mübelliği olan Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmın Sünnet-i Seniyyesine ittibâ‘dır. Gir ve tâbi‘ ol!” [300]

Lügat: sünnet-i seniyye, peygamber, cehennem, vesselâm, mertebe, seniyye, zelzele, dirdim, hiddet, sistem, sünnet