BEŞİNCİ MAKÁMIN TEREŞŞÜH ETTİĞİ ÂYET-İ KERÎMENİN, 27. VE  11. ÂYET-İ KERÎMELERLE OLAN VECH-İ İRTİBÂTI

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟

âyet-i kerîmesi, “Beşinci Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Ulûhiyyet”in tereşşüh ettiği

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesine ma‘nâ olarak bakar, onu te’kîd eder. Şöyle ki:

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ 

cümlesi ifâde eder ki: Kim semâvât ve Arz’ı hîç yoktan halk edip renklerinizi ve dillerinizi ayrı ayrı yaratmışsa; O’dur ki, sizi ve bütün kâinâtı tekrâr iáde edecek, haşir meydânında bütün mahlûkátı toplayıp herkesin hesâbını görecektir. وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  cümlesi ifâde eder ki: Semâvât ve Arz’ı halk etmek, renkleri ve dilleri ayrı ayrı yaratmak fiillerinde görünen bütün güzellikler, Hálık, Mütekellim ve Mülevvin gibi esmâya áiddir. Bu fiillerde aklın záhirine göre görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât ise, tabîat ve eneye áiddir.

 وَهُوَ الْعَز۪يزُ cümlesi ifâde eder ki: O Zât-ı Akdes; yeri ve göğü halk etmesiyle, dillerinizi ve renklerinizi farklı yaratmasıyla, nihâyetsiz izzetini gösterir. Demek, O, Azîz’dir. Semâvât, Arz ve sizler zelîlsiniz. Böyle nihâyetsiz izzet sáhibi bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle izzetini lekedâr etmez.

  الْحَك۪يمُ۟ ism-i İlâhîsi ifâde eder ki: O nihâyetsiz hikmet sáhibi olan Zât-ı Akdes; yeri ve göğü belli bir kánûn ile yaratmış, orada nizám ve intizámı te’sîs