ve unsuriyyetperverlerin reîslerinden ve dîne karşı pek lâkayd birisi, mecbûr olmuş, demiş: ‘Dil, dîn bir ise; millet birdir.’ Mâdem öyledir; hakíkí unsuriyyete değil; belki dil, dîn, vatan münâsebâtına bakılacak. Eğer üçü bir ise, zâten kuvvetli bir millet; eğer biri noksán olursa, tekrâr milliyyet dâiresine dâhıldir.

“Sâniyen: İslâmiyyetin mukaddes milliyyeti, bu vatan evlâdının hayât-ı ictimâıyyesine kazandırdığı yüzer fâideden iki fâideyi misâl olarak beyân edeceğiz:

“Birincisi: Şu devlet-i İslâmiyye yirmi-otuz milyon iken, bütün Avrupa’nın büyük devletlerine karşı hayâtını ve mevcûdiyyetini muhâfaza ettiren, şu devletin ordusundaki nûr-i Kur’ân’dan gelen şu fikirdir: ‘Ben ölsem şehidim, öldürsem gázîyim.’ Kemâl-i şevk ile ve aşk ile ölümün yüzüne gülerek istikbâl etmiş. Dâimâ Avrupa’yı titretmiş. Acabâ, dünyâda basît fikirli, sáfî kalbli olan neferâtın rûhunda şöyle ulvî fedâkârlığa sebebiyyet verecek, hangi şey gösterilebilir? Hangi hamiyyet onun yerine ikáme edilebilir? Ve hayâtını ve bütün dünyâsını severek ona fedâ ettirebilir?

“İkincisi: Avrupa’nın ejderhaları (büyük devletleri) her ne vakit şu devlet-i İslâmiyyeye bir tokat vurmuşlarsa; üç yüz elli milyon İslâmı ağlatmış ve inletmiş. Ve o müstemlekât sáhibleri, onları inletmemek ve sızlatmamak için elini çekmiş, elini kaldırırken indirmiş. Şu hîç bir cihette istisgár edilmeyecek ma‘nevî ve dâimî bir kuvvetü’z-zahr yerine hangi kuvvet ikáme edilebilir? Gösterilsin! Evet, o azím ma‘nevî kuvvetü’z-zahrı, menfî milliyyet ile ve istiğnâkârâne hamiyyet ile gücendirmemeli!”   [288]

“Ben, اَلْاِسْلاَمِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ fermân-ı kat‘ísiyle, eski zamândan beri menfî milliyyet ve unsuriyyet-perverliğe, Avrupa’nın bir nev‘í firenk illeti olduğundan, bir zehr-i katil nazarıyla bakmışım. Ve Avrupa, o firenk illetini İslâm içine atmış; tâ tefrîka versin, parçalasın, yutmasına hâzır olsun diye düşünür. O firenk illetine karşı eskiden beri tedâvîye çalıştığımı, talebelerim ve bana temâs edenler biliyorlar.” [289]

Bir önceki âyet, لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ  ifâdesiyle hıtâm buldu. Bu âyetin sonunda 

Lügat: zehr-i katil, mukaddes, illiyye, neferât, birinc, lâkayd, millet, fâide, âmiyy, şehid