asıl olarak Rahmân ve Rezzâk isimleriyle tecellî eder. O’nun işi, rızık vermek, ya‘nî izn-i İlâhî ile mahlûkátın erzâkını dağıtmaktır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellîdedir. Zîrâ, diğer isimler tecellî etmezse, o vazífeyi yapamaz.

Cenâb-ı Hak, Azrâîl (as)’a asıl olarak Kábid ve Mümît isimleriyle tecellî eder. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellîdedir. Azrâîl (as), bu isimlerin tecellîsine mazhar olduğu için zî-hayâtın rûhunu kabzeder.

İsrâfîl (as)’da, asıl olarak Hayy ve Muhyî isimleri tecellîdedir. Diğer isimler tebeídir.

Hem meselâ; Hazret-i İmâm-ı Ali (ra)’da “Ferd, Hayy, Kayyûm, Hakem, Adl ve Kuddûs” isimleri a‘zamî mertebede tecellîdedir, diğer isimler tebeí olarak tecellî eder. İmâm-ı A‘zam (ra)’da “Hakem ve Adl” isimleri, Gavs-ı Geylânî (ra)’da “Hayy” ismi, İmâm-ı Rabbânî (ra)’da “Kayyûm” ismi, Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretlerinde ise, “Hakîm ve Rahîm” isimleri a‘zamî mertebede tecellîdedir, diğer isimler onlarda tebeí olarak tecellî eder. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserlerinde sırr-ı verâset-i Nübüvvet makámında bulunan asfiyânın her birinin ayrı ayrı esmâya a‘zamî mertebede mazhar oldukları şöyle ifâde edilmektedir:

“İsm-i a‘zam herkes için bir olmaz, belki ayrı ayrı oluyor. Meselâ, İmâm-ı Ali radıyelláhu anhın hakkında, ‘Ferd, Hayy, Kayyûm, Hakem, Adl, Kuddüs’ altı isimdir. Ve İmâm-ı A‘zam’ın ism-i a‘zamı, ‘Hakem, Adl’ iki isimdir. Ve Gavs-ı A‘zam’ın ism-i a‘zamı, ‘Yâ Hayy!’dır. Ve İmâm-ı Rabbânî’nin ism-i a‘zamı ‘Kayyûm’ ve hâkezâ, pek çok zâtlar daha başka isimleri, ism-i a‘zam görmüşlerdir.” [12]

  “Ehl-i hakíkatın bir kısmı nasıl ki İsm-i Vedûd’a mazhardırlar ve a‘zamî bir mertebede o ismin cilveleriyle, mevcûdâtın pencereleriyle Vâcibü’l-Vücûd’a bakıyorlar, öyle de; şu hîç-ender-hîç olan kardeşinize, yalnız hizmet-i Kur’ân’a istihdâmı hengâmında ve o hazîne-i bî-nihâyenin dellâlı olduğu bir vakitte, İsm-i Rahîm ve İsm-i Hakîm mazhariyyetine medâr bir vaz‘ıyyet verilmiş. Bütün ‘Sözler’, o mazhariyyetin cilveleridir. 

"İnşâelláh, o ‘Sözler’, وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا sırrına mazhardırlar.” [13]

Hem meselâ; fakír bir insânda Kábid ismi tecellî eder. Zengin bir insânda ise Bâsit ismi tecellîdedir. Diğer isimler tebeí olarak tecellî eder.

Lügat: ehl-i hak, nübüvvet, ariyyet, mertebe, übüvvet, hengâm, hizmet, vâcib