larak yavaş yavaş kemâline kavuşuyor. Bahâr mevsimi, çiçekleriyle, nebâtâtıyla, hayvânlarıyla kemâline kavuşuyor. Birden bire güz mevsimi gelince, onları terhís edip götürüyor. Bir sonraki bahârda yerlerine yenilerini getiriyor.

Suâl: “Acabâ, şu álemin Mutasarrıf-ı Hakîm’i ne için bu álemi böyle tebeddül ve tegayyüre tâbi‘ tutup hîç bir şeyi karârında bırakmıyor?”

Cevâb: Álemdeki bu tebeddül ve tegayyürün pek çok hikmetleri vardır. En mühimi  iki nokta içindir:

Birinci Nokta: Cenâb-ı Hak, kendi kemâl ve cemâlini insânlara göstermek istiyor. Bunun mukábilinde insânlardan îmân ve ubûdiyyet istiyor.

İkinci Nokta: Bu mevcûdâtın durmayıp değişmesiyle, tebeddülât-ı ahvâliyle, başta insân olmak üzere bütün mevcûdâtın bu álem için yaratılmadığını, başka ebedî bir áleme namzed olduklarını ders veriyor. Mevcûdât-ı álemin ebedî bir áleme namzedliğinin tesbîti için, ebedî bir álemin tezgâhı burada kuruluyor. 

Bu ma‘nâları ifâde etmek içindir ki; Cenâb-ı Hak, devâmlı olarak rubûbiyyet sıfatıyla tecellî ediyor. Gece ve gündüzü, mevsimleri çeviriyor. Bu çevirme netîcesinde mevcûdât-ı álem vücûda geliyor. Her şeyi kemâline kavuşturuyor. Meselâ; gece, gündüz, mevsimler ve bu tezgâhta dokunan mevcûdât kemâline kavuşuyor. Her kemâlden sonra zevâl geliyor. Her zevâlden sonra yeni yeni masnûát vücûd buluyor. Böylece, rubûbiyyet-i İlâhiyyenin tecelliyyâtı devâm ediyor. Vücûda gelen bu mevcûdât kemâlini bulduktan sonra durmayıp gidiyor. Giden mevcûdât, bir daha geri gelmiyor. O Zât-ı Alîm-i Kadîr, her şeyi dünyâya bir def‘a getiriyor. İkinci def‘a getirmek, O’nun kánûnunda yoktur. Demek, tenâsuh inancı bâtıl ve hurâfedir.

O Rabbü’l-Álemîn, bu mevcûdâtı ne için böyle muvakkaten hayâta mazhar ettikten sonra ölüm ile zevâl ve fenâya mahkûm ediyor? Bunun çok hikmetleri vardır. En ehemmiyyetlisi iki nokta içindir:

Birisi: İnsânın, álemdeki bu rubûbiyyetin ma‘nâsını hissedip îmân ile kemerbeste-i ubûdiyyet tavrını takınarak o Rabb-i Áleme ıbâdet etmesidir.

Diğeri: Bu kâinâtın böyle mükemmel yaratılıp terbiye edilmesi ile berâber durmayıp zevâl ve fenâya mahkûm olması, insânın aklına ebedî bir álemin varlığını ve ins ve cinnin o álemde her amelinden hesâba çekileceğini ihsâs etmektir.

Lügat: kemerbeste, tebeddülât, tebeddül, tegayyür, terbiye, birinc, götürü, hikmet, kilece, mahkûm, mevsim, tezgâh