vazífe-i ubûdiyyet ile meşgúl olmaktadır. Yoksa, ehl-i dalâletin terakkí zannettikleri, hayât-ı dünyeviyyenin bütün inceliklerine girmek ve zevklerinin her çeşitlerini, hattâ

en süflîsini tatmak için bütün letáifini ve kalb ve aklını nefs-i emmâreye müsahhar edip yardımcı verse; o terakkí değil, sukúttur.” [228]

Cenâb-ı Hak, her a‘záyı bir gáye ve bir maksad için yaratmıştır. Meselâ; göz, san‘ata bakıp Sáni’ı bulmak için yaratılmıştır. Dil, ni‘meti tadıp Mün‘ım’i bulmak için yaratılmıştır. Kulak, kâinâttaki zikri duymak için yaratılmıştır. O a‘zá, yaratılış gáyesine doğru sevk edilmediği takdîrde, yüksek bir kıymetten düşer, heder olup gider ve sáhibini dehşetli bir cezâya çarptırır. Öyle ise, ey göz, güzel gör! Ey dil, iyi tat! Ey kulak, iyi duy! Ey akıl, güzel düşün! Her bir cihâz ne için yaratılmışsa o gáyeye sevk edilirse, o zamân insânın a‘zálarının hakkı verilmiş olur. Yoksa, hîç bir uzv-i insânî, şu dünyâya müteveccihen yaptığı vazífeden dolayı memnûn olmamıştır. Çünkü, hîç birisi, dünyâ için yaratılmamıştır. Hepsi ebedî bir áleme müteveccihtir. Aslanın pençesini gören, “Bu, parçalamak içindir” der. İnsândaki bu havâs ve hissiyyâtı keşfedebilen de anlar ki; bunlar ebedî bir álem içindir. “Risâle-i Nûr”da zikredildiği gibi:

“Bir adam, bir hizmetkârına on altun verip, ‘Mahsús bir kumaştan bir kat elbise yaptır’ emreder. İkincisine, bin altun verir, bir pusula içinde ba‘zı şeyler yazılı o hizmetkârın cebine koyar, bir pazara gönderir. Evvelki hizmetkâr on altun ile a‘lâ kumaştan mükemmel bir elbise alır. İkinci hizmetkâr, dîvânelik edip, evvelki hizmetkâra bakıp, cebine konulan hesâb pusulasını okumayarak bir dükkâncıya bin altun vererek bir kat elbise istedi. İnsáfsız dükkâncı da kumaşın en çürüğünden bir kat elbise verdi. O bedbaht hizmetkâr, seyyidinin huzúruna geldi ve şiddetli bir te’dîb gördü ve dehşetli bir azâb çekti. İşte, ednâ bir şuúru olan anlar ki, ikinci hizmetkâra verilen bin altun, bir kat elbise almak için değildir. Belki, mühim bir ticâret   içindir.” [229]

Bu misâlde geçen zâttan murâd; Hálık-ı Álemdir. O altınlar ise, havâs ve hissiyyât-ı insâniyye ve hayvâniyyedir. Hayvânlara verilen havâs ve hissiyyât, on lira değerinde ise; insâna verilen havâs ve hissiyyât bin lira değerindedir. İkisinin arasında büyük bir mesâfe vardır. Hayvânât, bir kat elbise mesâbesinde olan dünyâ için çalışıp ihtiyâclarını giderebilir. Fakat, insân, havâs ve hissiyyâtını bu

Lügat: ehl-i dalâlet, hizmetkâr, bedbaht, dehş(e), dehşet, gönder, hizmet, seyyid, şiddet, dilir, sinin, süflî