الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟  

âyet-i kerîmesi, “Üçüncü Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Ekser-i Esmâ”nın tereşşüh ettiği

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

âyet-i kerîmesine ma‘nâ cihetiyle baktığı gibi; aynı ma‘nâyı ifâde eden

اَللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

“Elláhu Teálâ, ibtidâen mahlûkátı îcâd eder. Kâinâtın vefâtı demek olan Kıyâmet’ten sonra tekrâr vücûd vermek súretiyle onları iáde eder. Sonra hesâb ve kitâb için huzúr-i İlâhîye irca‘ olunursunuz” [189] âyet-i kerîmesi de “Üçüncü Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Ekser-i Esmâ”nın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmesine ma‘nâ cihetiyle bakar. Zîrâ, her iki âyet-i kerîme, haşr-i cismânîyi sarâhaten da‘vâ etmektedir. “Üçüncü Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Ekser-i Esmâ”nın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmede ise o da‘vânın delîlleri serd edilmektedir. Dolayısıyla, bu “Üçüncü Makám”ın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmenin asıl gáyesi ve hedefi, haşr-i cismânînin isbâtıdır.

KUR’ÂN’IN VECH-İ İ‘CÂZINI İSBÂT EDEN BA‘ZI USÛL VE

ÜSLÛBLARLA ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

“Sizi topraktan halk edip sonra sizin insân olarak hemen yeryüzüne dağılmanız, O’nun vücûb-i vücûd ve vahdetinin ve bunun netîcesi olarak haşri getireceğinin delîllerindendir.”

BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın ádetidir ki; evvelâ kâinâttaki âsârı nazara verir. Daha sonra âsârın arkasında ef‘ál-i İlâhiyyeyi isbât eder. O ef‘álden esmâya intikál ettirir.