ka, böyle hadsiz bir çirkinlikten ve kubh-ı mutlaktan ve böyle bir zulm-i mutlaktan, bir merhametsizlikten, elbette nihâyetsiz derece münezzehtir ve mukaddestir.

“NETÎCE: Mâdem dünyâda hayât var, elbette insânlardan hayâtın sırrını anlayanlar ve hayâtını sû-i isti‘mâl etmeyenler, dâr-ı bekáda ve Cennet-i bâkıyyede, hayât-ı bâkıyyeye mazhar olacaklardır. Âmennâ.” [164]

Cenâb-ı Hak, bu âyet-i kerîme ile, şu kâinâtta dâimî bir súrette ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarmak fiilini nazara veriyor. Bununla, dâimî bir hayât sáhibinin vücûb-i vücûd ve vahdetini bildiriyor. Hayâta mazhar olan mevcûdâtın ölüp gitmeleri ve arkalarından yenilerinin gelmeleri ve bu hâlin böylece devâm etmesi, o Zât’ın bekásını gösteriyor. Demek, mevcûdât hâdis ve fânîdir. O Zât-ı Muhyî ise, ezelî ve ebedî bir hayât sáhibidir. O Zât-ı Muhyî’nin ezelî ve ebedî olan hayâtı da ancak sıfât-ı sübûtiyye ile tezáhür eder. Mâdem o Zât, yedi sıfât sáhibidir. Hem o sıfatlar ezelî ve ebedî olduğu hâlde, mazharları fânîdir. Elbette, o sıfatlar, fânî mazharlara râzı olmazlar. O hâlde, bu sıfatların dâimî bir súrette tecellî edeceği ve mazharların da bâkí kalacağı sermedî bir álem olacaktır. O álem ise âhirettir. 

Demek, bu yedi sıfât, haşri iktizá eder, “Haşr-i cismânî haktır” der.

Bu âyet-i kerîmede her güz ve kış mevsiminde bir nefis gibi vefât eden, her bahâr mevsiminde yeniden hayâta mazhar olan küre-i Arz bir eser olarak nazara verilmektedir. Bu eserin arkasında imâte ve ihyâ fiilleri görünür. Küre-i Arz, kendi kendine ölmüyor ve dirilmiyor. Bu imâte ve ihyâ fiilleri, Muhyî ve Mümît isimlerine delâlet eder. O Muhyî ve Mümît olan Zât ise, yedi sıfât-ı sübûtiyye sáhibidir. Zîrâ, yedi sıfât-ı sübûtiyye sáhibi olmayan, imâte ve ihyâ fiillerine sáhib çıkamaz. Öyleyse, her kış ve bahâr mevsiminde yeryüzünü mevt ve hayâta mazhar eden o Zât, hayât, ilim, sem‘, basar, irâde, kudret, kelâm denilen yedi sıfat sáhibidir. Sıfât-ı seb‘a ise; vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetun li’l-havâdis ve kıyâm bi-nefsihî denilen altı sıfât-ı selbiyyeyi iktizá eder. Sıfat, mevsúfsuz olamayacağından bu sıfatlar bi’z-zarûre bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a delâlet eder. Mâdem küre-i Arz’ı her güz ve kış mevsiminde bir nefis gibi vefât ettiren, her bahâr mevsiminde ise yeniden hayâta mazhar eden O’dur. Her bahâr mevsiminde koca küre-i Arz’ı bir nefis gibi dirilten kim ise, elbette haşri 

Lügat: küre-i arz, merhamet, mukaddes, elbette, sermedî, udre(t), hadsiz, mevsim, âhiret, çirkin, hâdis, simin, vâcib, âhire