vazífesinden terhís edilenlerin yerlerine yenileri gelip vazífe görüyorlar. Böylece, bu kâinât, devâmlı bir súrette zî-hayâtlarla dolup boşalıyor. Elbette, kâinâttaki bu hayât, Hayy ve Muhyî isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetine ve sıfât-ı sübûtiyyesine delâlet eder. Hem mâdem bütün mevcûdât, hayâttan maksúd olan gáyeleri tekvînî olarak bi-tamâmihâ yerine getiriyorlar. Ne için yaratılmışlarsa, o gáyeye hizmet ediyorlar. Elbette, zî-hayâtın en şereflisi olan insân nev‘í dahi gáyesiz bırakılmaz. İnsâna hayâtı bahşeden o Zât-ı Muhyî, peygamberler ve semâvî kitâblar vâsıtasıyla onu teklîf altına almakla hayâtın ma‘nâsı ve gáyesi ne olduğunu elbette ona bildirecektir. Eğer kâinâttaki bu hayât, sâdece bu fânî dünyâya münhasır kalsa; hayâttan maksúd olan álî gáyeler, tam ma‘nâsıyla tahakkuk etmeyecektir. Zîrâ, devâm etmeyen bir hayâttan netîce alınmaz. Öyle ise, taşıyla, toprağıyla hayâtdâr olan bir  hayât-ı bâkıyyeyi netîce vermek için bu kâinât dâimî bir súrette hayât ile nûrlandırılıyor, şenlendiriliyor, canlandırılıyor.

Şu álemin Rabbi, Hayy’dır, diridir. Hayy isminin a‘zamlık mertebesi Cennet ve Cehennem’de tecellî eylemiştir. O Hayy-ı Ezelî, o hayâtın bir gölgesini áleme düşürmüş, álemi zamân ipine takmış, hayâtın envâına mazhar eylemiştir. Ancak, şu hayât, bu fânî dünyâya münhasır değildir. O Hayy-ı Sermedî, mevcûdât-ı álemi, asıl hayâtın menbaı olan dâr-ı âhirete sevk ediyor. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Lem‘alar” adlı eserinde, başta hayât olmak üzere sâir sıfât-ı sübûtiyyenin haşri nasıl iktizá ettiği şöyle îzáh edilmektedir:

“Evet, mâdem bu kâinâtın en mühim netîcesi ve mâyesi ve hikmet-i hılkatı hayâttır; elbette o hakíkat-ı áliyye, bu fânî, kısacık, noksán, elemli hayât-ı dünyeviyyeye münhasır değildir. Belki, hayâtın yirmi dokuz hássasıyla mâhiyyetinin azameti anlaşılan şecere-i hayâtın gáyesi, netîcesi ve o şecerenin azametine lâyık meyvesi, hayât-ı ebediyyedir ve hayât-ı uhrevîyedir; taşıyla ve ağacıyla, toprağıyla hayâtdâr olan dâr-ı saádetteki hayâttır. Yoksa, bu hadsiz cihâzât-ı mühimme ile techîz edilen hayât şeceresi; zî-şuúr hakkında, husúsan insân hakkında meyvesiz, fâidesiz, hakíkatsız olmak lâzım gelecek; ve sermâyece ve cihâzâtça serçe kuşundan meselâ yirmi derece ziyâde ve bu kâinâtın ve zî-hayâtın en mühim yüksek ve ehemmiyyetli mahlûku olan insân, serçe kuşundan saádet-i hayât cihetinde yirmi derece aşağı düşüp en bedbaht, en zelîl bir bî-çâre olacak. Hem en kıymetdâr bir ni‘met olan

Lügat: peygamber, cehennem, tahakkuk, şecer(e), bedbaht, elbette, mertebe, sermedî, ediyye, hadsiz, hikmet, hizmet, uhrevî, âhiret, fâide, âhire