الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

âyet-i kerîmelerini gündüzleyin okursa, Cenâb-ı Hak gündüz noksán bıraktıklarını ikmâl eder.  Kim de geceleyin okursa, Cenâb-ı Hak gecede noksán bıraktıklarını ikmâl eder.” [155]

 KUR’ÂN’IN VECH-İ İ‘CÂZINI İSBÂT EDEN BA‘ZI USÛL

VE ÜSLÛBLARLA ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

 يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

“Elláhu Teálâ, ölüden diriyi ve diriden ölüyü çıkarır ve ölüye müşâbih bir súrette kuruduktan sonra Arz’ı ihyâ eder, yeşertir ve ölüden diriyi çıkardığı gibi sizi de kabrinizden ihyâ eder. Şu hâlde, ku­rumuş otların topraktan çıktığı gibi, sizler de kabirlerinizden öyle çıkarsı­nız.”

BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın ádetidir ki; evvelâ kâinâttaki âsârı nazara verir. Daha sonra, âsârın arkasında ef‘ál-i İlâhiyyeyi isbât eder. O ef‘álden esmâya intikál ettirir.

İşte, Kur’ân bu âyetiyle, diri ve ölü olan mahlûkátı nazara verir. Diri olan mahlûkát üzerinde ihyâ fiilini; ölü olan mevcûdât üzerinde de imâte fiilini isbât eder. “Fiil, fâilsiz olmaz” káidesine binâen, ihyâ ve imâte fiilleri ile “Muhyî” ve “Mümît” isimlerine intikál ettirir.   

İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, bütün âyâtıyla tılsım-ı kâinâtı hall ve keşfeder. Ya‘nî, “Bu kâinât ve insân nereden geliyor, nereye gidiyor ve vazífeleri nedir?” diye vârid olan suâllere cevâb verir. Husúsan bu meyânda, mevcûdâtın ölüm ve zevâllerini dâimâ nazara verir.

İşte Kur’ân,