Üçüncüsü: Şu kâinâtın mevti mümkün müdür?

Dördüncüsü: Mevt-i dünyâ vukú‘ bulacak mıdır? Gerçekten bu álem harâb olacak mıdır?

Beşincisi: Ölecek álemin yeniden dirilmesi mümkün müdür?

Altıncısı: Ta‘mîr-i dünyâ, vâkı‘ olacak mıdır? Ya‘nî, bu álem, ikinci def‘a tekrâr aynen diriltilecek midir?

Kur’ân-ı Azímü’ş-şân, pek çok âyâtıyla bu altı suâle muknî cevâb vermekle haşir da‘vâsını isbât etmiştir. İşte Kur’ân,

 يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

âyet-i kerîmesiyle de bu altı suâle şöyle cevâb verip haşri isbât ediyor:

Birincisi: Haşre muktazí vardır. Zîrâ, ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarmak súretiyle sıfât-ı sübûtiyye sáhibi olduğunu isbât eden bir Zât-ı Hayy-ı Lâ-yemût, elbette bu sıfatlarının tecellîsine mazhar ettiği şu mevcûdât-ı álemi, bâ-husús nev-ı beşeri ölüm ile i‘dâm etmek, O’nun şe’n-i merhametine yakışmaz. Hem bu sıfât-ı seb‘anın kemâliyle tecellî etmesi için, bir diyâr-ı bâkí lüzûm derecesinde zarûrîdir. Zîrâ, hayât-ı dâime sáhibi bir Zât, fânî zî-hayâta râzı olmaz. Zî-hayâtın devâm-ı vücûdlarını iktizá eder. Bu ise, ancak dâr-ı beká olan âhiretin vücûduyla mümkündür. İlim ve kudret gibi sıfatlar bâkí olduklarından ve mahall-i taalluk istediklerinden, yine mevcûdâtın devâm ve bekásını taleb ederler. Ve hâkezâ, diğer sıfât-ı sübûtiyye bunlara kıyâs edilse anlaşılacaktır ki, sıfât-ı seb‘anın ma‘nâsı âhiretsiz olmaz, ancak orada kemâliyle tahakkuk eder. 

Demek, haşre muktazí vardır.

İkincisi: Fâil muktedirdir. Zîrâ, sıfât-ı seb‘asıyla şu álemdeki mevcûdât üzerinde tecellî eden, mevcûdât-ı álem daha önce bu sıfatları hâiz değilken, onlara bu sıfatların nümûnelerini veren, böylece nihâyetsiz ilim ve kudretini isbât eden bir Zât-ı Kadîr, elbette haşri getirebilecek bir ilim ve kudrete de sáhibtir. Meselâ; cansız, câhil, sağır, kör, irâdesiz, güçsüz ve nutku olmayan bir nutfeden canlı, ilim ve idrâk sáhibi, işiten, gören, irâdeye mâlik, kudretli ve konuşan bir beşeri halk etmek, elbette nihâyetsiz bir kudretin vücûdunu gösterir. Kim şu

Lügat: merhamet, muktedir, tahakkuk, elbette, taalluk, udre(t), birinc, kündür, rebile, âhiret, âhire