abdesti ve nezáfeti ihtár eden ve yüzümüzü okşayan gözüm önündeki kabîlenin bir senede neşrolan efrâdı, benî-Âdem’in Âdem zamânından beri gelen umûm efrâdından fazla olduğu hâlde, her bahârda sâir kabîleler ile berâber bir kaç gün zarfında inşâları ve ihyâları, haşirleri; elbette Kıyâmet’te ecsâd-ı insâniyyenin inşâsına bir misâl değil, belki binler misâldirler.” [153]

MEZKÛR ÎZÁHÂTTA İFÂDE EDİLEN ÖLÜDEN DİRİNİN

ÇIKARILMASI FİİLİ, HANGİ TEZGÂHTA VÜCÛDA GELİYOR?

Bütün zamân ve mekânları istîlâ eden bu küllî ihyâ fiili, “gece ve gündüz” tezgâhında vücûda geliyor. Bu tezgâh, insânın ve kâinâtın haşrini de haber verip ihtár ediyor. Zîrâ, yevmî haşir, mevsimlerin haşrini; mevsimlerin haşri, senenin haşrini; senenin haşri, asırların haşrini; asırların haşri, dehrlerin haşrini, dolayısıyla álemin haşrini iktizá ediyor. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, beşerin istib‘ád ettiği haşr-i cismânîyi bu kadar basît bir üslûb ile isbât edip akla takrîb ediyor.

Mâdem Cenâb-ı Hak, semâvât ve Arz’ı ve içindeki mevcûdâtı, bâ-husús insânı hikmetle yaratmış. Gece ve gündüzün, mevsimler ve senelerin, asırlar ve dehrlerin vücûda gelişi ve bu zamân tezgâhında dokunan mevcûdât, hep nizám ve intizám dâhılindedir. O hâlde, o Hakîm-i Mutlak, haşri getirmemekle, hikmetini abesiyyete inkılâb ettirmez. Öyleyse, haşr-i cismânî haktır ve vukú‘ bulacaktır.

KUR’ÂN, PEK ÇOK ÂYÂTIYLA ALTI SUÂLE CEVÂB

VERMEKLE, HAŞRE ÎMÂN RÜKNÜNÜ İSBÂT EDER

Kur’ân, bu álemin harâb olacağını ve ikinci def‘a tekrâr yeniden âhiret súretinde ta‘mîr edileceğini da‘vâ ediyor. Bu da‘vâya altı suâl terettüb eder. Haşir mes’elesi, ancak şu altı suâle cevâb vermekle isbât edilir.

Birincisi: Haşre muktazí var mıdır? Ya‘nî, bu álem neden harâb edilsin?

İkincisi: Fâil muktedir midir? Acabâ, şu álemi harâb edecek ve bir daha yeniden diriltecek Zât’ın gücü var mıdır?

Lügat: hakîm-i mutlak, muktedir, terettüb, elbette, birinc, hikmet, mevsim, tezgâh, âhiret, dilir, küllî, âhire